Loading...
You are here:  Home  >  ΣΤΗΛΕΣ  >  Current Article

Η αρχετυπική φύση του πολέμου και της ειρήνης

By   /   Αύγουστος 1, 2016  /   Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Η αρχετυπική φύση του πολέμου και της ειρήνης

    Print       Email

stevens

♦ Συνέντευξη του διάσημου ψυχίατρου και συγγραφέα Anthony Stevens στον Θάνο Καυκαλίδη

 Ο δρ. Anthony Stevens είναι Βρεταννός ψυχίατρος, της σχολής του Γιούνκ, απόφοιτος του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, και ταυτόχρονα κάτοχος δύο πτυχίων Ψυχολογίας. Έχει συγγράψει 15 βιβλία. Το έργο του «Οι Ρίζες του Πολέμου και της Τρομοκρατίας», που εκδόθηκε το 2004, έχει μεταφραστεί στα ελληνικά. Σήμερα ζει στην Κέρκυρα, σ’ ένα αναπαλαιωμένο μεσαιωνικό μοναστήρι. Την συνέντευξη έλαβε για την ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ από τον δρα Stevens στην Κέρκυρα ο συνεργάτης μας Αθανάσιος Καυκαλίδης, πτυχιούχος Πολιτικών Επιστημών του Ελευθέρου Πανεπιστημίου Βρυξελλών και του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου, διπλωματούχος Ευρωπαϊκών και Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.

 Α.Καυκαλίδης: Δρ. Στήβενς, συγγράψατε ένα βιβλίο σχετικά με τον πόλεμο και την τρομοκρατία [Anthony Stevens, The Roots of War & Terror. Continuum, LondonNew York, 2004]. Ως ψυχίατρος, πώς αντιλαμβάνεστε αυτό το ζήτημα;

Anthony Stevens: Συνειδητοποίησα ότι ο πόλεμος, ως αντικείμενο μελέτης, θεωρείται προνόμιο των στρατιωτικών, πολιτικών και ιστορικών αναλυτών. Αλλά αυτό που με εντυπωσιάζει ως ψυχίατρο είναι ότι όσα δημοσιεύτηκαν από αυτούς τους ειδικούς έχουν δύο μειονεκτήματα: αγνοούν την ισχύ του ανθρώπινου ασυνείδητου και δίνουν ελάχιστη προσοχή στην ανθρώπινη βιολογία.

Α.Καυκαλίδης: Τί σχέση μπορεί να έχει η βιολογία με το θέμα που εξετάζουμε;

Anthony Stevens: Μεγάλη. Από τις απαρχές της Ιστορίας και πολύ πριν ακόμα, οι άνθρωποι συγκρότησαν ομάδες με σκοπό να εξολοθρεύουν άλλους ανθρώπους για να ικανοποιούν τους οικονομικούς, πολιτικούς και θρησκευτικούς τους σκοπούς. Στο παρελθόν, αυτή η εγκληματική δραστηριότητα ήταν επιτυχής για το είδος μας, διότι αφ’ ενός επέλεγε τα ισχυρότερα αρσενικά και αφ’ ετέρου υποβοηθούσε την εξέλιξη του εγκεφάλου μας. Σήμερα, όμως, που κατέχουμε βιοχημικά και θερμοπυρηνικά όπλα, η τακτική αυτή συνιστά το μεγαλύτερο μειονέκτημά μας. Απειλεί την ύπαρξη του πολιτισμού και της επιβίωσής μας πάνω σ’ αυτόν τον πλανήτη.

Α.Καυκαλίδης: Τότε γιατί συνεχίζουμε την ίδια τακτική;

Anthony Stevens: Αυτή είναι ουσιαστικώτατη και κρίσιμη ερώτηση. Φαίνεται πως δεν μπορούμε να κάνουμε αλλιώς. Φαίνεται πως είμαστε πιασμένοι στις δαγκάνες δυνάμεων που μας ξεπερνούν και τις οποίες δεν ελέγχουμε. Η Ιστορία δείχνει την ουσιαστική κυκλικότητα των γεγονότων. Περίοδοι ελευθερίας και ειρήνης, οι οποίες ακολουθούνται από περιόδους τυραννίας και πολέμου. Περίοδοι αύξησης πλούτου, που τις αντικαθιστούν περίοδοι οικονομικής κατάρρευσης. Λες και οι μεγάλοι πολιτισμοί μεγαλώνουν και εξελίσσονται για να πέσουν και πάλι στην βαρβαρότητα. Αυτοί οι κύκλοι πραγματώνονται ανεξάρτητα από τις συνειδητές μας προσωπικές προθέσεις.

Α.Καυκαλίδης: Σε σχέση με αυτούς τους κύκλους, πού βλέπετε να βρίσκεται ο δικός μας πολιτισμός;

Anthony Stevens: Σε μεγάλο κίνδυνο. Η Ιστορία δείχνει πως, όσο απομακρυνόμαστε χρονικά από τον τελευταίο πόλεμο, τόσο πλησιάζουμε προς τον επόμενο. Εφησυχάζουμε και δεν έχουμε συνείδηση των κινδύνων που μας απειλούν. Σήμερα, η εχθρότητα μεταξύ των εθνών, που πολλά από αυτά είναι οπλισμένα με όπλα μαζικής καταστροφής, αυξάνεται παντού. Εάν συνεχίσουμε με αυτόν τον ρυθμό, η πιθανότητα μιας πυρηνικής ή βιολογικής καταστροφής ισοδυναμεί με την βεβαιότητα οικολογικής καταστροφής. Η ταχύτατη αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού, η βιομηχανική ρύπανση, η δηλητηρίαση της ατμόσφαιρας, των ωκεανών, των λιμνών, η καταστροφή των τροπικών δασών, η καταστροφή του όζοντος, η συνεχής διεύρυνση του χάσματος μεταξύ πλουσίων και πτωχών, η οικονομική ανευθυνότητα, τα ατυχήματα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις, η απρόσεκτη αποθήκευση πυρηνικών αποβλήτων, οι εχθρότητες μεταξύ φονταμενταλιστών, αλλά και μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, η εξάντληση των πλουτοπαραγωγικών πηγών, ο ανταγωνισμός για τα όλο και μειούμενα αποθέματα νερού – όλα αυτά είναι ζητήματα ικανά να προκαλέσουν πολεμικές συγκρούσεις μεταξύ αντιτιθέμενων ομάδων στο μέλλον και να καταστήσουν την ζωή πάνω σ’ αυτόν τον πλανήτη αβίωτη πριν ακόμα τελειώσει ο αιώνας μας.

Α.Καυκαλίδης: Παρ’ όλα αυτά, παρ’ όλη την φρικτή αυτή προοπτική, οι περισσότεροι από μας συνεχίζουν ανυποψίαστα την ζωή τους. Πώς το εξηγείτε αυτό;

Anthony Stevens: Θα έλεγα πως αυτό οφείλεται στους μηχανισμούς άμυνας του εγώ (egodefence mechanisms), όπως τους διατύπωσε ο Φρόϋντ. Αυτοί λειτουργούν με επιτυχία και μας κρατούν ασυνείδητα μακριά από πράγματα που μας στεναχωρούν. Σκοπός τους είναι να διαφυλάξουν την γαλήνη του πνεύματός μας. Οι αμυντικοί αυτοί μηχανισμοί μας επιτρέπουν να συνεχίζουμε την καθημερινή μας ρουτίνα χωρίς να νοιαζόμαστε και να ανησυχούμε για το τι πρόκειται να συμβεί αύριο, αλλά τελικά αυτό γίνεται με μεγάλο συλλογικό κόστος.

Α.Καυκαλίδης: Αποτελούν αυτοί οι μηχανισμοί αυτοπροστασίας τμήμα του βιολογικού μας οπλοστασίου;

Anthony Stevens: Δεν είναι δύσκολο να δούμε πώς και γιατί εξελίχθηκαν. Μόνον εμείς απ’ όλο το ζωϊκό βασίλειο έχουμε συνείδηση του θανάτου μας. Η παρουσία μας σε αυτόν τον πλανήτη είναι τραγικά σύντομη και δεν έχουμε ιδέα πότε θα πάψουμε να υπάρχουμε. Οι πρόγονοί μας ζούσαν σε μια κατάσταση μεγάλης αβεβαιότητας: θα ήταν αβάσταχτο γι’ αυτούς κάθε στιγμή να συνειδητοποιούν την επικινδυνότητα της κατάστασής τους. Κάποιες αλήθειες έπρεπε να φιλτραριστούν. Η φύση μας έδωσε ευτυχώς τα δώρα της προσαρμογής και της αυτοάμυνας. Αναπτύχθηκαν αυτά ώστε να συντηρήσουν την πνευματική και ψυχική μας υγεία. Χωρίς αυτούς τους μηχανισμούς, ο καταιγισμός αυτού που ονομάζουμε πραγματικότητα θα μας είχε οδηγήσει στην τρέλλα.

Α.Καυκαλίδης: Βλέπω πως χρησιμοποιείτε φροϋδική ορολογία, αν και αφιερώσατε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής σας δουλεύοντας ως Γιουγκικός ψυχαναλυτής. Τι σας είλκυσε στον Κάρλ Γιούνγκ;

Anthony Stevens: Η βαθειά κατανόησή του σε σχέση με τις ασυνείδητες διαδικασίες σε ατομικό επίπεδο, αλλά και σε επίπεδο πολιτισμού. Οι ενοράσεις και οι ιδέες του Γιούνγκ έχουν ιδιαίτερη σχέση με την σημερινή μας κατάσταση. Εάν πρόκειται να πετύχουμε στο να βρούμε γιατρειά για το χάλι μας, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε τις αυτόνομες τάσεις που κυβερνούν την συλλογική μας συμπεριφορά. Αυτές οι αυτόνομες τάσεις γοήτευσαν τον Γιούνγκ και τον ώθησαν στο να αφιερώσει την ζωή του στη μελέτη τους. Τις αποκάλεσε Αρχέτυπα.

Α.Καυκαλίδης: Με ποιόν τρόπο τα Αρχέτυπα αυτά σχετίζονται με το περιεχόμενο της συζήτησή μας;

Anthony Stevens: Από αρχετυπική σκοπιά, οι πόλεμοι μπορεί να θεωρηθούν ως φυσικά φαινόμενα, που ακολουθούν μια περιοδικότητα προσομοιάζουσα με εκείνη των δασικών πυρκαγιών. Τα Αρχέτυπα που καθορίζουν την ανθρώπινη φύση και συμπεριφορά εξελίχθηκαν με φυσική επιλογή και λειτουργούν σε ένα επίπεδο πέραν της συνειδητής ηθικής. Ο πόλεμος και η ειρήνη εκφράζουν τις εναλλακτικές φάσεις μιας δυναμικής διαδικασίας, της οποίας η βιολογική σημασία ήταν να κρατήσει τις ανθρώπινες ομάδες σε κατάσταση οικολογικής ισορροπίας (ισορροπία μεταξύ τους αλλά και με το περιβάλλον) και να επιλέξει τα «ικανότερα» γονίδια από τα αρσενικά μέλη της ομάδας.

Α.Καυκαλίδης: Υπάρχουν, άραγε, συγκεκριμένα αρχέτυπα, τα οποία να εμπλέκονται στην πρόκληση των πολέμων;

Anthony Stevens: Όντως υπάρχουν. Το αρχέτυπο του πολέμου είναι το ένα. Το άλλο είναι το αρχέτυπο του εχθρού, δηλαδή ο κακός ξένος, το επικίνδυνο αρπακτικό, η ενσάρκωση του διαβόλου: το αρχέτυπο που ο Γιούνγκ απεκάλεσε «η Σκιά» ( the Shadow).

Α.Καυκαλίδης: Ας επικεντρωθούμε στο αρχέτυπο του πολέμου. Πώς το αναγνωρίζουμε;

Anthony Stevens: Από την παγκοσμιότητά του και από τα φαινόμενα τα οποία προκαλεί. Αρχέτυπο είναι μια εγγενής βιολογική οντότητα, η οποία, όταν ενεργοποιείται από τις περιστάσεις, μπορεί να προκαλέσει βαθύτατες αλλαγές στην συνείδησή μας και την συμπεριφορά μας. Οι πολεμικές συρράξεις ήταν ανέκαθεν ένα χαρακτηριστικό της ανθρώπινης ύπαρξης. Στην πραγματικότητα, η ύπαρξη συνόρων μεταξύ εθνών, φυλών και θρησκειών είναι το αποτέλεσμα πολέμων, και όλοι οι προηγούμενοι πολιτισμοί χάθηκαν λόγω ακριβώς αυτών των πολεμικών συρράξεων. Το αρχέτυπο του πολέμου υπάρχει εν δυνάμει ζωντανό στην συλλογική ψυχή όλων των εθνών, και είναι τρομακτικά εύκολο για τους πολιτικούς ηγέτες να το επαναφέρουν εν δράσει ανά πάσα στιγμή.

Α.Καυκαλίδης: Και όταν ενεργοποιηθεί το αρχέτυπο αυτό, οδηγεί στο φαινόμενο που, αν δεν κάνω λάθος, ο Γιούνγκ απεκάλεσε κατάσταση αρχετυπικής κατοχής (archetypal possession);

Anthony Stevens: Ακριβώς! Η αρχετυπική κατοχή εμφανίζεται όταν ένα αρχέτυπο ενεργοποιείται στο ασυνείδητο με τέτοια ένταση, ώστε η συνείδηση να υποκύπτει και να καθυποτάσσεται στην δυναμική του, με αποτέλεσμα η συμπεριφορά μας, τα αισθήματά μας και η όλη μας στάση να διαφοροποιούνται ριζικώς. Στην μεταβατική περίοδο από μια κατάσταση ειρήνης σε εκείνη του πολέμου, οι αξίες οι σχετικές με την ιερότητα της ανθρώπινης ζωής αντιστρέφονται. Σε περιόδους ειρήνης, αρνούμεθα να επιβάλουμε την θανατική ποινή ακόμα και σε εγκληματίες του χειρότερου είδους. Παρ’ όλ’ αυτά, σε περιόδους πολέμου στέλνουμε ανθρώπους κατά χιλιάδες στον θάνατο χωρίς κανέναν ενδοιασμό. Νομιμόφρονες και καθ’ όλα ευχάριστοι οικογενειάρχες, χωρίς καμμία αναστολή και με ήσυχη την συνείδησή τους, επιβαίνουν των αεροπλάνων τους και βομβαρδίζουν πόλεις και πληθυσμούς, σπέρνοντας τον θάνατο σε χιλιάδες άμαχους.

Α.Καυκαλίδης: Αυτό όσον αφορά το αρχέτυπο του πολέμου! Τι ρόλο παίζει όμως το αρχέτυπο της Σκιάς στην έναρξη αλλά και την συνέχιση του πολέμου;

Anthony Stevens: Η ενεργοποίηση της Σκιάς είναι απαραίτητη για να ξεκινήσει ένας πόλεμος και να φτάσει στην μοιραία κατάληξή του. Η δυναμική επίδραση της Σκιάς γίνεται αντιληπτή κατά τον πρώτο χρόνο της ζωής μας. Όπως ακριβώς το βρέφος θα δείξει ευχαρίστηση μόλις το πλησιάσει η μητέρα του, έτσι θα εκφράσει και τον φόβο του και θα απομακρυνθεί όταν το πλησιάσει ένας άγνωστος. Κατά τον δεύτερο χρόνο της ζωής του, αυτή η ξενοφοβική τάση έχει εξελιχθεί σε εκφράσεις καθολικού φόβου και εχθρότητας. Η βιολογική σημασία τόσο του δεσμού με τους συγγενείς όσο και του φόβου των ξένων είναι εμφανής από την εκδήλωσή της σε όλα τα είδη που είναι κοινωνικά: είναι προφανώς ζήτημα επιβίωσης το να μπορείς να ξεχωρίζεις ποιός είναι φίλος σου και ποιός εχθρός σου από την μικρότερη δυνατή ηλικία. Στην ενήλικη ζωή, καταλήγει στην διαφοροποίηση στην οποία όλοι είμαστε επιρρεπείς στο να κάνουμε, μεταξύ αυτών που αντιλαμβανόμαστε ότι είναι «με εμάς» και αυτών που είναι «εναντίον μας», μεταξύ του «in-group» και του «out-group», μεταξύ «ημών» και «εκείνων». Για να ξεκινήσει ένας ηγέτης έναν πόλεμο εναντίον ενός άλλου έθνους, θα πρέπει να πείσει τον λαό του ότι οι άλλοι είναι οι ζωντανοί ενσαρκωτές της Σκιάς. Τότε, ο λαός μπορεί να αντιληφθεί τον ‘εχθρό’ ως τον «δαίμονα» ή ως «παράσιτο» και δικαίως μπορεί να του επιτεθεί και να το αφανίσει.

Α.Καυκαλίδης: Και πώς αντιδρά ο εχθρός;

Anthony Stevens: Με το να προβάλει την Σκιά του στον άλλον. Μια αλληλοπροβολή της Σκιάς πραγματώνει μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία: η κάθε πλευρά αισθάνεται βαθειά δυσπιστία για τις προθέσεις της άλλης. Η κάθε πλευρά αντιλαμβάνεται τις πολιτικές και στρατιωτικές κινήσεις της άλλης ως επιβεβαίωση της προφανούς εχθρότητάς της.

Α.Καυκαλίδης: Δεν μπορούμε, άραγε, να αντισταθούμε στην έλξη που εξασκούν πάνω μας αυτά τα αρχέτυπα του πολέμου και της Σκιάς;

Anthony Stevens: Βεβαίως και μπορούμε! Αλλά για να το καταφέρουμε, θα πρέπει να επιτύχουμε ένα επίπεδο συναισθηματικής αποδέσμευσης από τις δικές μας ιδεολογίες και εθνικές ταυτότητες, εάν θέλουμε να δούμε τα πράγματα με ανοικτό πνεύμα, όπως πραγματικά είναι. Θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί στο γεγονός ότι οι ηγέτες, υποβοηθούμενοι και συνεπικουρούμενοι από τους υποστηρικτές τους στα μέσα ενημέρωσης, θα διακινήσουν «πληροφορίες» για τον εχθρό, δεδομένα που φέρεται να παρασχέθηκαν από τις μυστικές υπηρεσίες, και τα οποία «για λόγους εθνικής ασφάλειας» δεν μπορούν να δημοσιοποιηθούν. Για να κινητοποιήσουν την κοινή γνώμη για οποιονδήποτε πόλεμο, είναι απαραίτητο για τους ηγέτες να παρουσιάσουν τον εχθρό ως μια σοβαρή απειλή- όπως ακριβώς έκανε ο Χίτλερ όταν θέλησε να επιτεθεί στην Πολωνία το 1939, και ο George W. Bush όταν προετοίμαζε την επίθεση στο Ιράκ το 2003. Στην πραγματικότητα, δεν ενδιαφέρει εάν ο εχθρός που έχει επιλεγεί αποτελεί πραγματική απειλή. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι η κοινή γνώμη παρακινείται να εκλάβει τον εχθρό ως απειλή, ως την ενσάρκωση του καταστροφικού κακού. Αυτό είναι και το βασικό προαπαιτούμενο, για να ενεργοποιηθεί ο κύκλος πολέμου-ειρήνης προς την κατεύθυνση του πολέμου. Απαιτείται υψηλό διανοητικό σθένος για να δει κανείς τι πραγματικά γίνεται και να αντισταθεί. Στην τελευταία περίπτωση, κινδυνεύει κανείς να κατηγορηθεί ως προδότης.

Α.Καυκαλίδης: Είχατε εσείς προσωπικά εμπειρία κάποιου πολέμου;

Anthony Stevens: Μεγάλωσα στην Αγγλία κατά την διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Ήμουν 6 χρονών όταν ξεκίνησε και 12 όταν τελείωσε. Ήμουν πολύ νέος για να πολεμήσω, αλλά έζησα την άσχημη εμπειρία του βομβαρδισμού από την Luftwaffe. Επίσης, είχα συνειδητοποιήσει απολύτως την κατάσταση γύρω μου. Στον τοίχο του υπνοδωματίου μου, είχα έναν τεράστιο χάρτη της Ευρώπης. Μαζί με τον πατέρα μου διαβάζαμε τα τελευταία νέα του μετώπου, και μετακινούσαμε μικρές σημαίες κολλημένες σε καρφίτσες πάνω στον χάρτη, για να απεικονίσουμε τα αποτελέσματα των μαχών. Τα δύο πρώτα χρόνια του πολέμου χάναμε τις μάχες την μία μετά την άλλη, και ο χάρτης μου είχε γεμίσει σβάστικες. Ένα βράδυ, απεγνωσμένος, είπα στον πατέρα μου: «Μπαμπά, δεν θα ήταν καλύτερο εάν ήμασταν Γερμανοί;» Γέλασε, αλλά κατόπιν σοβάρεψε και μου ανέφερε τα λόγια του Winston Churchill, ο οποίος είχε πει ότι βρισκόμασταν σε έναν πόλεμο «εναντίον μιας τερατώδους τυραννίας, που δεν έχει προηγούμενο στον σκοτεινό κατάλογο των ανθρώπινων εγκλημάτων», και ότι θα πολεμούσαμε μέχρι να νικήσουμε, διότι έπρεπε να κερδίσουμε, αλλιώς, όλα θα χάνονταν. Αυτή ήταν η πρώτη μου εμπειρία μιας έντονης προβολής της Σκιάς, και η ιστορία απέδειξε ότι πράγματι, στην περίπτωση αυτή, η προβολή της Σκιάς ήταν σκόπιμη.

Α.Καυκαλίδης: Η εμπειρία σας αυτή επέδρασε στην εξέλιξη της πολιτικής σας τοποθέτησης, του πολιτικού σας οράματος;

Anthony Stevens: Βεβαίως, πώς θα μπορούσε να είναι διαφορετικά; Σύντομα, μετά την λήξη του πολέμου –πρέπει να ήταν κάποια στιγμή το 1946- ένας ιστορικός ήρθε να δώσει μια διάλεξη στο σχολείο μου. Τα λόγια του δεν τα ξέχασα ποτέ. Ανέφερε ότι η μεγάλη κατάρα της Ευρώπης ήταν ο εθνικισμός και ότι οι δύο φοβεροί πόλεμοι της πρόσφατης ιστορίας υπήρξαν απόρροιά του. Συγκεκριμένα ανέφερε τα εξής: «Αυτό που θα πρέπει να κάνετε εσείς αγόρια, είναι να εργαστείτε για την δημιουργία μιας ενωμένης Ευρώπης, η οποία θα διαπερνά όλους τους μικρόψυχους εθνικισμούς και η οποία θα εγκαινιάσει μια περίοδο ειρήνης και προόδου όπως δεν την έχει ξαναδεί η Ευρώπη. Πρέπει όλοι μας να συστρατευθούμε και να προασπίσουμε τον μεγάλο ευρωπαϊκό πολιτισμό μας, ο οποίος έχει γίνει στο παρελθόν, από τις προηγούμενες γενιές, αντικείμενο καταστροφής, μέσα από σκληρούς και άχρηστους πολέμους. Εάν δεν τα καταφέρουμε, το αποτέλεσμα θα είναι αναπόφευκτα η διενέργεια ακόμη περισσότερων πολέμων, οι οποίοι θα είναι χειρότεροι από τους προηγούμενους. Εσείς λοιπόν, αγόρια, καθώς και οι νέες γενιές όλων των εθνών, έχετε στα χέρια σας το πεπρωμένο της Ευρώπης.»

Α.Καυκαλίδης: Πώς βλέπετε αυτό το όραμα σήμερα;

Anthony Stevens: Χάρηκα αφάνταστα με την παρ’ ολίγον ολοκλήρωσή του και φοβάμαι την μελλοντική του αποσύνθεση. Το πρόβλημα είναι ότι οι μεγάλοι διεθνείς οργανισμοί, όπως η Κοινωνία των Εθνών, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών και η Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν δημιουργούνται από μόνοι τους, μέσα από συνειδητή διανοητική επιλογή, αλλά είναι το αποτέλεσμα κάποιας μαζικής καταστροφής, η οποία ωθεί τους ανθρώπους να θυσιάσουν τις στενά εγωιστικές κοντόφθαλμες φιλοδοξίες τους και να εμποδίσουν τις προβολές των Σκιών τους στο όνομα μιας μεγαλύτερης διαπροσωπικής ασφάλειας. Το 1945 αποτέλεσε κρίσιμο σταθμό στην παγκόσμια συνείδηση, αλλά όσο απομακρυνόμαστε από εκείνη την περίοδο, τόσο πιο πιθανό είναι το όραμα αυτό να ξεθωριάζει. Τέτοια είναι η δυναμική φύση του κύκλου πολέμου-ειρήνης: όσο απομακρυνόμαστε από τον τελευταίο πόλεμο, τόσο πλησιάζουμε στον επόμενο. Παλιές προβολές των Σκιών, οι οποίες υπνώττουν, αρχίζουν να επανενεργοποιούνται. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι αυτό της Ελλάδας και της Γερμανίας, όπου οι εγωϊστικές εθνικές ανησυχίες αρχίζουν εκ νέου να ανθούν.

Α.Καυκαλίδης: Υπάρχει πιθανότητα η Σκιά να ενεργοποιηθεί αυθόρμητα στους ανθρώπους ή προϋποθέτει κάποιον ηγέτη που θα την προκαλέσει;

Anthony Stevens: Βεβαίως μπορεί να προκληθεί αυθόρμητα. Σύμφωνα με το αρχέτυπο της Σκιάς, όλοι μας αναπτύσσουμε το δικό μας προσωπικό σύμπλεγμα της Σκιάς. Αυτό συμβαίνει καθώς μεγαλώνουμε. Αποτελείται από όλες αυτές τις πτυχές του εαυτού μας που απεχθανόμαστε, που βρίσκουμε ντροπιαστικές και τις οποίες θα προτιμούσαμε να κρατήσουμε μακριά από την κοινή θέα. Κουβαλάμε αυτό το σύμπλεγμα μαζί μας όπου και αν πάμε: μας ακολουθεί κατά πόδας σαν σκιά – εξ ού και το όνομά της. Ασυνείδητα την προβάλλουμε πάνω σε ανθρώπους και ομάδες που αντιπαθούμε και επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο τις αντιμετωπίζουμε. Και όταν την προβάλουμε (την Σκιά) πάνω στους άλλους, νιώθουμε καλύτερα με τον εαυτό μας: «αυτοί» είναι όλοι κακοί και «εμείς» είμαστε όλοι καλοί. Κατά την διάρκεια μιας γιουγκικής ανάλυσης, οι ασθενείς βοηθούνται στο να συνειδητοποιήσουν το σύμπλεγμα της Σκιάς και να αναλάβουν την ευθύνη για αυτό, να το αποδεχτούν. Τότε, οι άνθρωποι αυτοί έχουν λιγώτερες πιθανότητες να προβάλουν την Σκιά τους πάνω σε άλλους. Θα ήταν μια ανεκτίμητη συνεισφορά στην παγκόσμια ειρήνη εάν τα έθνη μπορούσαν να κάνουν το ίδιο.

Α.Καυκαλίδης: Τι θα τους επέτρεπε να το κάνουν αυτό; Είναι απαραίτητη άραγε μια μεγάλη καταστροφή; Δεν θα μπορούσαν, για παράδειγμα, προσπάθειες όπως αυτή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η περαιτέρω προσπάθεια ενοποίησής της, να καταφέρουν το ίδιο αποτέλεσμα;

Anthony Stevens: Αναμφίβολα, πολλοί καλοπροαίρετοι άνθρωποι επιθυμούν αυτή η προσπάθεια να πετύχει, αλλά οι φυγόκεντρες δυνάμεις, οι οποίες βρίσκονται ήδη επί τω έργω στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υποδηλώνουν ότι ο ρους της ιστορίας κινείται εναντίον τους.

Α.Καυκαλίδης: Επομένως, Δρ. Στήβενς, πώς βλέπετε το μέλλον; Υπάρχει ελπίδα για εμάς;

Anthony Stevens: Όχι όσο παραμένουμε προσκολλημένοι σε αυτήν την μονόπλευρη προοπτική, την οποία έχω ονομάσει «επαρχιώτικη συνείδηση». Εάν θέλουμε να αποφύγουμε τον αφανισμό του είδους μας, θα πρέπει να αναπτύξουμε μια συνείδηση η οποία θα εκτείνεται πολύ πιο πέρα από τους περιορισμούς της Επιμήθειας φύσης μας [το όνομά του Επιμηθέα ταυτίστηκε από την αρχαιό- τητα με τον άνθρωπο που δεν προνοεί, τον απερίσκεπτο: επί + μήδομαι = σκέπτομαι μετά, αυτόν που βγάζει τα συμπεράσματα μετά το γεγονός] και της ενασχόλησής της με βραχυπρόθεσμα κέρδη εδώ και τώρα. Η σωτηρία μας μπορεί να επέλθει μόνον μέσα από την ανάπτυξη μιας παγκόσμιας συνείδησης, ενός συλλογικού οράματος για τον πανέμορφο πλανήτη μας, στον οποίο θα ζουν σαν μια οικογένεια, όλοι οι άνδρες και οι γυναίκες, πάντοτε σε ομοιόσταση με την βιόσφαιρα. Μόνον τότε ο πόλεμος και η τυφλή βία θα καταστούν παράλογες. Όσο πιο πολύ ενδυναμώνουμε την αίσθηση της κοινής μας ταυτότητας, και όσο πιο πολύ καταφέρνουμε να διευρύνουμε την έννοια και την αίσθηση της πατρίδας πέρα από την χώρα καταγωγής μας, τόσο λιγώτερο πιθανό είναι να μας κυριεύσει η Σκιά και το αρχέτυπο του πολέμου. Όσο λιγώτερο αντιλαμβανόμαστε τους εαυτούς μας ως χαρακτηριζόμενους μόνον από το έθνος μας, την κοινωνική μας τάξη, τις πολιτικές και θρησκευτικές μας πεποιθήσεις, τόσο ελαττώνονται οι πιθανότητες να γινόμαστε επιθετικοί έναντι των άλλων εθνών, κοινωνικών, τάξεων, πολιτικών κομμάτων ή θρησκειών. Όσο περισσότερο αντιλαμβανόμαστε τους συνανθρώπους μας ως βασικά παρόμοιους με εμάς, τόσο πιο δύσκολο θα είναι να βγούμε έξω και να τους σφαγιάσουμε.

Α.Καυκαλίδης: Πιστεύετε ότι μια παγκόσμια συνείδηση μπορεί να διαμορφωθεί μόνον μέσα από κάποια μεγάλη μαζική καταστροφή;

Anthony Stevens: Η μόνη εναλλακτική την οποία μπορώ να σκεφτώ είναι ότι άνθρωποι χαρισματικοί, με αρκετή επιρροή στην λήψη πολιτικών αποφάσεων, θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τους μηχανισμούς αυτοάμυνάς τους και να μας κάνουν να συνειδητοποιήσουμε συλλογικά τον τρομερό κίνδυνο της κατάστασής μας. Έχουμε γίνει «μπλαζέ» στην σκέψη ότι υπάρχει η πιθανότητα διενέργειας ενός θερμοπυρηνικού ολοκαυτώματος, ενώ θα έπρεπε να παραμένουμε συγκλονισμένοι από την προοπτική ότι οποιοςδήποτε από τους πολέμους που περιμένουν να ξεσπάσουν θα μπορούσαν ξαφνικά να μετατραπούν σε πυρηνικούς. Ενδεχομένως η φρίκη, η εμπειρία της φρίκης, η συνείδηση της φρίκης, είναι η μόνη μας ελπίδα. Ίσως η φρίκη από μόνη της θα μας επιτρέψει να υπερβούμε την κατά τα άλλα ανίκητη έλξη του πολέμου. Αυτός θα ήταν ο καλύτερος τρόπος να αποτίσουμε φόρο τιμής στα θύματα της Χιροσίμα.

Α.Καυκαλίδης: Πολλοί, ωστόσο, θα υποστηρίξουν ότι δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος ενός πυρηνικού πολέμου. Ότι, όπως και κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, καμμία κυβέρνηση δεν είναι διατεθειμένη να ξεκινήσει πυρηνική επίθεση ενάντια σε μία άλλη που είναι οπλισμένη με τις ίδιες πυρηνικές κεφαλές και ικανή για να αντεπιτεθεί. Ότι κανένα έθνος δεν θα αυτοκτονήσει οικειοθελώς.

Anthony Stevens: Αυτό είναι ένα καλό και λογικό επιχείρημα, αλλά προδίδει την έλλειψη κατανόησης των ψυχολογικών παραγόντων. Η αυτοκτονία υφίσταται πάντοτε ως επιλογή για τα ανθρώπινα όντα. Ολόκληρες κοινότητες μπορούν αναμφισβήτητα να αυτοκτονήσουν, όπως άλλωστε γνωρίζουμε από την σφαγή στο Jonestown τον Νοέμβριο του 1978 ή τους κατοίκους του Demmin στην Γερμανία, που προτίμησαν να αυτοκτονήσουν μαζικά από το να υπομείνουν τους βιασμούς και τους φόνους στα χέρια του προωθούμενου Κόκκινου Στρατού το 1945, ή τις Σουλιώτισσες γυναίκες και τα παιδιά που πήδηξαν στο κενό όταν εγκλωβίστηκαν από τους στρατιώτες του Αλή Πασά το 1803. Όταν οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται την κατάστασή τους ως αφόρητη και απελπιστική συγχρόνως, μπορούν να βρουν βαθειά ικανοποίηση με το να ρίξουν τον ναό πάνω τους και πάνω στους εχθρούς τους, όπως έκανε ο Σαμψών. Αυτή είναι και η νοοτροπία των βομβιστών αυτοκτονίας και των πιλότων καμικάζι, που κραυγάζουν με περηφάνεια: «Εάν πρέπει να πεθάνουμε, ας πάρουμε μαζί μας όσους περισσότερους μπορούμε.» Προς το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και κατά την διάρκεια των τελευταίων ημερών στο κρησφύγετό του, ο Αδόλφος Χίτλερ διέταξε την ολική καταστροφή της Γερμανίας, εν μέρει επειδή ήλπιζε οι συμμαχικές δυνάμεις να μην βρουν τίποτα χρήσιμο για αυτές, αλλά κυρίως επειδή πίστευε και επιπλέον το ανακοίνωσε ότι ο γερμανικός λαός τον είχε απογοητεύσει και ότι η μάχη του τέλους του κόσμου (Ragnarok) ήταν το πεπρωμένο του. Εάν ο Χίτλερ διέθετε πυρηνικά όπλα κατά τους τελικούς μήνες του πολέμου, είναι πιθανόν η ύπαρξη της αμερικανικής ατομικής βόμβας, στην περίπτωση που γνώριζε την ύπαρξή της, να τον σταματούσε από το να τα χρησιμοποιήσει; Ας μην ξεχνάμε –όπως κάνουν οι ορθολογιστές αδιακρίτως– το πόσο οδηγούμαστε ασυνείδητα σε ομαδικές συγκρούσεις, και πόσο επικίνδυνα ανορθολογικά, υπό συνθήκες αγωνίας και άγχους, λαμβάνονται οι αποφάσεις μας. Για να γίνει ο κόσμος μας ασφαλής, κανένας δεν θα πρέπει να είναι σε θέση να ‘πατήσει το κουμπί’. Ο αλάθητος άνθρωπος δεν έχει γεννηθεί ακόμα. Υπάρχουν πολλά αποθέματα τακτικών πυρηνικών όπλων ανά τον κόσμο, και θα υπάρχει πάντοτε ο κίνδυνος ένας στρατηγός, σε κατάσταση οριακή ώστε να δικαιολογήσει την απόφασή του, να τα χρησιμοποιήσει, προκαλώντας τον εχθρό του να ανταποδώσει, με ανυπολόγιστα αποτελέσματα.

Α.Καυκαλίδης: Με άλλα λόγια, αυτό που λέτε είναι ότι η ζωή πάνω στον πλανήτη μας εξελίχθηκε σε έναν αγώνα μεταξύ συνείδησης και καταστροφής. Εάν δεν αποκτήσουμε ένα είδος παγκόσμιας συνείδησης, τα αρχέτυπα θα επιτείνουν το εναγκαλισμό τους, οδηγώντας μας στο χείλος του αρμαγεδώνα.

Anthony Stevens: Και η τραγωδία είναι ότι θα αφυπνιστούμε μόνον σε αυτά τα τελευταία και μοιραία λεπτά! Η καταστροφή του είδους μας συλλαμβάνεται από εμάς ως η ύστατη καταστροφή. Αυτό όμως δεν συμβαίνει για το κοσμικό σύμπαν, για το οποίο η δική μας καταστροφή αντιπροσωπεύει ένα ασήμαντο γεγονός. Στο συνεχώς διαστελλόμενο σύμπαν, υπάρχουν έντεκα δισεκατομμύρια γαλαξίες, που έκαστος περιλαμβάνει έντεκα δισεκατομμύρια άστρα και πλανήτες. Αυτό το τεράστιο κοσμικό πείραμα θα συνεχίζει, αδιάφορο για την στιγμιαία δική μας Αποκάλυψη.

Α.Καυκαλίδης: Οπότε μόνον για την δική μας ανθρώπινη συνείδηση έχει σημασία ένα σύμπαν χωρίς ανθρώπους.

 Anthony Stevens: Ναι. Και μόνον η ανθρώπινη συνείδηση μπορεί να εμποδίσει το σύμπαν από το να συνεχίσει την πορεία του χωρίς εμάς. Οι επόμενες λίγες δεκαετίες θα δείξουν εάν πράγματι είμαστε ικανοί να αποκτήσουμε την απαραίτητη σοφία.

    Print       Email

About the author

You might also like...

6 a.m. των Blitz

Read More →