Loading...
You are here:  Home  >  ΑΦΙΕΡΩΜΑ  >  Current Article

Συνέντευξη της Ελένης Γλύκατζη – Αρβελέρ στον Μελέτη Μελετόπουλο γιά την Κωνσταντινούπολη

By   /   Οκτώβριος 29, 2014  /   Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Συνέντευξη της Ελένης Γλύκατζη – Αρβελέρ στον Μελέτη Μελετόπουλο γιά την Κωνσταντινούπολη

    Print       Email

 

Η Ελένη Γλύκατζη, γόνος Μικρασιατικής οικογένειας, γεννήθηκε στην Αθήνα στις 29 Αυγούστου 1926. Φοίτησε στην Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και στην συνέχεια εργάσθηκε ως ερευνήτρια στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών. Το 1950 πήγε στην Γαλλία γιά μεταπτυχιακές σπουδές. Το 1952 διορίσθηκε ως ερευνήτρια στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας (CNRS) και το 1964 προήχθη σε διευθύντρια του Κέντρου. Ταυτόχρονα, πραγματοποίησε την διδακτορική της διατριβή με αντικείμενο το Βυζαντινό Ναυτικό. Το 1967 εξελέγη καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας στην Σορβόννη. Διετέλεσε διευθύντρια του Κέντρου Ιστορίας και Πολιτισμού του Βυζαντίου και της Χριστιανικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Paris 1. Εξελέγη Αντιπρύτανις του Πανεπιστημίου της Σορβόννης (1970-1973) και το 1976 Πρύτανις. Επίσης, διετέλεσε Πρόεδρος των Πανεπιστημίων των Παρισίων και Πρόεδρος του Κέντρου Georges Pompidou-Beaubourg. Ήταν η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης το 1967 και η πρώτη γυναίκα πρύτανις του Πανεπιστημίου της Σορβόννης στην 700 χρόνων ιστορία του, το 1976. Στο Παρίσι γνώρισε τον σύζυγό της, αξιωματικό του Γαλλικού Στρατού Ζακ Αρβελέρ (Jacques Ahrweiler), με τον οποίο απέκτησε μία κόρη.

Σήμερα είναι Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου, της Επιτροπής Ηθικής του Εθνικού Κέντρου για την Επιστημονική Έρευνα (Γαλλία), του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου των Δελφών (Ελλάδα) και Επίτιμη Πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής Βυζαντινών Σπουδών.

Μεταξύ των έργων της, συγκαταλέγονται οι «Έρευνες για την διοίκηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας τον Ένατο και Δέκατο αιώνα» (1960), «Το Βυζάντιο και η θάλασσα» (1966), «Μελέτες για την διοικητική και κοινωνική διάρθρωση του Βυζαντίου» (1971), «Βυζάντιο, η χώρα και τα εδάφη» (1976), «Η Πολιτική Ιδεολογία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας» (1976), «Βυζαντινή Γεωγραφία», «Ιστορική γεωγραφία του μεσογειακού κόσμου»., «Η Σμύρνη ανάμεσα σε δύο τουρκικές κατοχές» (1975), «Η διασπορά στο Βυζάντιο» (1995), «The Making of Europe» (2000), «Γιατί το Βυζάντιο» (2010) κ.ά.

Η Αρβελέρ θεωρεί ότι η μήτρα του νεώτερου Ελληνισμού είναι το Βυζάντιο, του οποίου τα πολιτιστικά, θρησκευτικά και γλωσσικά χαρακτηριστικά προσδιορίζουν και την σημερινή ελληνική κοινωνία.

Στην συνέντευξη, που ευγενικά και πρόθυμα παραχώρησε στην ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ, η κυρία Γλύκατζη- Αρβελέρ μας εντυπωσίασε με την εκπληκτική της μνήμη, την ικανότητα επί λέξει απόδοσης κειμένων από τις πηγές και την κρίση της γιά σημαντικά γεγονότα και περιόδους της μακράς και πολυτάραχης Βυζαντινής Ιστορίας.

Την συνέντευξη ηχογράφησαν, βιντεοσκόπησαν και απομαγνητοφώνησαν οι Γιάννης Χατζόπουλος και Βασίλης Σπυράκος-Πατρώνας.

 

Μελέτης Μελετόπουλος: Το αντικείμενο της συνέντευξης, όπως ξέρετε, είναι η Κωνσταντινούπολη. Αυτό είναι το θέμα του αφιερώματος της ΝΕΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ του Μαϊου, μήνα κατά τον οποίο έλαβε χώρα η μοιραία γιά τον μεσαιωνικό Ελληνισμό Άλωσή της από τους Τούρκους.

Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Θα πάμε από την αρχή.

ΜΗΜ: Ωραία, σας ακούμε.

Αρβελέρ: Λοιπόν, η εκλογή της Πόλης. Ποιός εξέλεξε την τοποθεσία; Ο Μέγας Κωνσταντίνος αρχικά δεν ήθελε να ιδρύσει την πόλη στο Βυζάντιο. Ο Κωνσταντίνος ήθελε να κάνει την πόλη στην Τροία. Γιατί η Τροία είναι η εκδήλωση των δύο μεγάλων μύθων των δύο λαών της εποχής. Οι Έλληνες κερδίζουν στην Τροία και ο Αινείας φεύγει από την Τροία και κτίζει την Ρώμη. Οπότε η Τροία είναι η πόλη όπου γίνεται η σύμπτυξη των μύθων. Οι ναύαρχοι του Κωνσταντίνου δεν θέλουν την Τροία, γιατί δεν έχει καλό λιμάνι για τον στόλο. Διατείνομαι ότι ήταν χριστιανοί και δεν ήθελαν να γίνει η Πόλη, η χριστιανική πόλις, σε ειδωλολατρικό χώρο.

Μετά την Τροία, ο Κωνσταντίνος διαλέγει την Θεσσαλονίκη, αλλά στην Θεσσαλονίκη δεν πάει για έναν σοβαρό στρατηγικό λόγο. Η Θεσσαλονίκη δεν μπορεί να έχει στρατεύματα τα οποία να μπορούν να φθάσουν γρήγορα κατά των Περσών. Οι μόνοι εχθροί της Ρώμης τότε είναι οι Πέρσες.

Οπότε ο Κωνσταντίνος αφήνει και την Θεσσαλονίκη και πάει στην Χαλκηδόνα, που είναι απέναντι από την Πόλη. Σύμφωνα με τον μύθο: Άγγελος Κυρίου μάζευε κάθε βράδυ τις πέτρες από το Καντίκιοϊ, την Χαλκηδόνα, και τις πέταγε στην απέναντι όχθη. Άρα η εκλογή της Πόλης είναι θεϊκή. Και εφ’όσον είναι θεϊκή, είναι η πρώτη χριστιανική πόλις. Χτίζεται ως χριστιανική και έχει τις μεγαλύτερες εκκλησίες της εποχής, μεταξύ των οποίων και μία Αγιά Σοφιά, η οποία δεν είναι η Αγιά Σοφιά του Ιουστινιανού, αλλά είναι στο ίδιο μέρος.

Λοιπόν, ο Κωνσταντίνος, όταν χτίζει την Πόλη και κάνει τα εγκαίνια στις 11 Μαΐου του 330 μ. Χ., την αφιερώνει στον Δεσπότη Χριστό. Όλοι λένε ότι η Πόλη ήταν αφιερωμένη στην Παναγιά. Η Πόλη ήταν αφιερωμένη στον Δεσπότη Χριστό, και δεν είναι γνωστό πότε περνάει υπό την προστασία της Παναγιάς.

Το 330 η Πόλη δεν είναι πρωτεύουσα. Είναι μία δεύτερη πόλις, την οποία ονομάζουν πολύ αργότερα Νέα Ιερουσαλήμ, Νέα Σιών και Νέα Ρώμη. Η Ρώμη δεν ήταν ποτέ πρωτεύουσα. Η Ρώμη ήταν μία αιωνία πόλις. Όπου ο Αυτοκράτορας, εκεί και η πρωτεύουσα. Δεν υπήρχε πρωτεύουσα στην Ρώμη, η Ρώμη είναι αιωνία πόλις, κάτι διαφορετικό από την Βασιλεύουσα. Τι θα πει «Βασιλεύουσα»; Θα πει ότι, όποιος κρατά την Πόλη, γίνεται και Αυτοκράτορας. Αυτή είναι η έννοια της Βασιλεύουσας, δεν είναι τίποτα άλλο. Δηλαδή φτάνει να έχεις την Κωνσταντινούπολη γιά να γίνεις Αυτοκράτορας.

Η Ρώμη δεν έπαψε ποτέ να είναι η πρώτη πόλις της Αυτοκρατορίας. Η Κωνσταντινούπολη γίνεται πραγματική πρωτεύουσα του κράτους, όταν το 410 ο Αλάριχος καταστρέφει την Ρώμη. Τότε γίνεται το translatιο imperii, δηλαδή μεταφέρεται η Αυτοκρατορία στην Νέα Ρώμη, όπως ονομάζεται τότε η Κωνσταντινούπολη.

Εκκλησιαστικά, η Κωνσταντινούπολη δεν είναι κάν μητρόπολη, είναι μία επισκοπή της μητροπόλεως Ηρακλείας, στην Θράκη, και γίνεται ακριβώς μετά μητρόπολις. Πατριαρχείο γίνεται όταν αρχίζει η μεγάλη διαμάχη για την οργάνωση του δόγματος.

Ποιός δημιουργεί το χριστιανικό δόγμα; Ποιός δημιουργεί το τριαδικό δόγμα; Η Κωνσταντινούπολη. Όταν πραγματοποιείται η πρώτη σύνοδος της Νικαίας, το 325, η Πόλη δεν έχει εγκαινιαστεί ακόμη. Ο Κωνσταντίνος καλεί την πρώτη Σύνοδο, όπου συζητείται εάν ο Χριστός είναι υιός του Θεού, εφ’ όσον είναι χρονικά μεθύστερος, και αρχίζει η μεγάλη διαμάχη, αν είναι πρώτος, δεύτερος και τα λοιπά. Τότε ο Χριστός παίρνει το όνομα υιοπάτωρ, είναι δηλαδή υιός και πατήρ μαζί. Αιρετικά πράγματα. Η πρώτη σύνοδος εναντίον του Αρείου γίνεται στην Νίκαια, η δεύτερη γίνεται στην Κωνσταντινούπολη, όπου διατυπώνουν εκεί οι Πατέρες, όχι πιά οι 318 της Νικαίας, το περίφημον ομοούσιον.

Στην πρώτη σύνοδο, όπως ξέρετε, διατυπώνουν το Πιστεύω. Εκεί αναδεικνύονται ο Αθανάσιος και ο Νικόλαος. Ο Άγιος Αθανάσιος παίρνει ένα τούβλο, το κρατάει στα χέρια του, αρχίζει το τούβλο και λιώνει και ο Αθανάσιος λέει: Χώμα, νερό και αέρας, αυτά είναι το τούβλο. Αυτά τα τρία κάνουν ένα, το τούβλο. Έτσι είναι και η τριαδική θεότητα. Τέλος πάντων, αυτά δεν είναι ανάγκη να τα γράψετε, θα με κυνηγήσουνε οι παπάδες!!!

ΜΗΜ: Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον, συνεχίστε.

Αρβελέρ: Αυτή είναι η πρώτη σύνοδος. Στην δεύτερη σύνοδο εγκαταλείπουν την έννοια υιοπάτωρ και διατυπώνουν το ομοούσιον, ότι δηλαδή ο Θεός και ο Υιός του είναι η ίδια ουσία. Και μετά αρχίζει η μεγάλη διαμάχη, δηλαδή η χριστολογική έριδα. Δηλαδή, αν ο Χριστός ήταν θεός, τότε δεν υπέφερε στον σταυρό, οπότε τα πάθη είναι μία φαντασμαγορία και ως φαντασμαγορία δεν μπορούν να σταθούν. Αν, αντιθέτως, ο Χριστός ήταν άνθρωπος, υπέφερε, άρα δεν ήταν θεός. Και αρχίζει η μεγάλη διαμάχη κατά πόσον ο Χριστός ήταν άνθρωπος, κατά πόσον ήταν θεός, και κρατάει αυτή η διαμάχη τέσσερις αιώνες. Όλες οι άλλες σύνοδοι ασχολούνται με αυτήν την χριστολογική έριδα, μέχρι το 401, στην σύνοδο της Χαλκηδόνας, όπου καταλήγουν ότι ο Χριστός είναι τέλειος άνθρωπος και τέλειος θεός μαζί.

Από τότε η Παναγία εισέρχεται στον ναό ως Μήτηρ Θεού και έτσι γίνεται και της Πόλης προστάτιδα ως θεοτόκος. Μέχρι τότε ήταν χριστοτόκος, είναι πολύ μεγάλη διαφορά. Αλλά Θεοτόκος ονομάζεται από το 451 και μετά, και έτσι περνάει και η Πόλη κάτω από την Παναγιά.

Και οι έξι σύνοδοι που διατύπωσαν το δόγμα, έχουν συγκληθεί από την Κωνσταντινούπολη. Δεν διεξάγονται όλες στην Κωνσταντινούπολη, πραγματοποιούνται στην Έφεσο, την Χαλκηδόνα, την Νίκαια, οι δύο στην Κωνσταντινούπολη κτλ. Αλλά έχουν όλες συγκληθεί με απόφαση Κωνσταντινουπολιτική. Άρα, όλο το χριστιανικό δόγμα είναι η Πόλη. Χριστιανοσύνη δεν είναι ούτε οι δυτικοί ούτε οι προτεστάντες, αλλά η Κωνσταντινούπολη.

Η έριδα τελειώνει με την έκτη σύνοδο, όπου ο Αυτοκράτορας σταματά την ατέρμονη συζήτηση γιά το αν ο Χριστός είναι άνθρωπος ή θεός (όπου οι μονοφυσίτες ισχυρίζονται ότι είναι περισσότερο θεός, οι Νεστοριανοί ότι είναι περισσότερο άνθρωπος, οι μεν ισχυρίζονται ότι είχε δύο ενέργειες και μία φύση, οι άλλοι λένε αντιθέτως ότι είχε μία φύση με μία ενέργεια, οι άλλοι ότι είχε δύο θελήσεις κτλ.). Ο Μονοθελητισμός, ο Μονοφυσιτισμός κλπ. είναι η ιστορία της χριστολογικής έριδας, που λύνεται χάρις στην Πόλη. Αν με ρωτήσετε ποιό είναι το μεγάλο κατόρθωμα της Πόλης, θα σας απαντούσα ότι είναι αυτό.

ΜΗΜ: Ποιές ήταν οι εποχές που η Πόλη έφθασε στο ζενίθ της; Ήταν μια εποχή ακμής η εποχή του Ιουστινιανού;

Αρβελέρ: Βέβαια! Αλλά προσέξτε: είναι ελληνική η Πόλη του Ιουστινιανού;

ΜΗΜ: Είναι ακόμα ισχυρό το ρωμαϊκό στοιχείο.

Αρβελέρ: Γιατί ο Ιουστινιανός έκτισε την Αγία Σοφία; Το 531-532 μ.Χ. είναι η στάση του Νίκα. Τί γίνεται στην Πόλη; Η Πόλη δημοκρατείται!

ΜΗΜ : Υπό ποιά έννοια;

Αρβελέρ: Γιατί είναι οι δήμοι που έχουν καταλάβει την Πόλη! Η δε Δημοκρατία είναι η Οχλοκρατία, και πρέπει να παταχθεί αμέσως. Αλλά ο Ιουνστινιανός έχει φοβηθεί, γιατί έχει αιματοκυληθεί όλη η πόλη, και θέλει να φύγει. Τότε, όμως, εμφανίζεται η Θεοδώρα στο σιλέντιο, δηλαδή το μυστικό συμβούλιο, και του λέει: «Βασιλεύ, μετά από την πορφύρα το σάβανο». Και το ζήτημα τελείωσε. Ο Ιουστινιανός, ενώ ήθελε να τα μαζέψει και να φύγει, μένει, και στέλνει τον Ναρσή να καταστείλει βίαια την στάση του Νίκα. Γιά να εξιλεωθεί απο το αιματοκύλισμα της στάση του Νίκα, ο Ιουστινιανός κτίζει την Αγία Σοφία, με αρχιτέκτονες τον Ανθέμιο και τον Ισίδωρο. Το 537 μ.Χ, γίνονται τα εγκαίνια της Αγίας Σοφίας. Εκεί ο Ιουστινιανός λέει το περίφημο «νενίκηκά σε Σολωμών».

ΜΗΜ: Η βασιλεία του Ιουστινιανού υπήρξε πάντως εποχή ισχύος και ακμής.

Αρβελέρ: Αυτά όλα τελειώνουν τον 7ο αιώνα, όταν η Πόλη γνωρίζει την μεγάλη πολιορκία της από τους Αβαροσλαύους. Είμαστε στο 626 μ. Χ., τον 7ο αιώνα. Οι Αβαροσλαύοι πολιορκούν την Πόλη, ο Αυτοκράτορας δεν είναι εκεί γιατί πολεμά εναντίον των Περσών και αφήνει στην θέση του τον πατριάρχη Σέργιο. Ο πατριάρχης Σέργιος είναι ο επικεφαλής της Πόλης. Την συνέχεια την ξέρετε.

ΜΗΜ: Τη Υπερμάχω.

Αρβελέρ: Ο Ακάθιστος Ύμνος. Οι Άραβες κάνουν και δεύτερη πολιορκία το 717 μ. Χ., αλλά δεν ανακατεύεται η Παναγιά, είναι μόνον το υγρόν πυρ που καίει τα πλοία των Αράβων. Το 860 μ. Χ. κατεβαίνει για πρώτη φορά ένας άγνωστος λαός, οι Ρως. Αυτοί οι Ρως πολιορκούν την Πόλη το 860, αλλά πάλι ο Αυτοκράτορας, ο Μιχαήλ Γ΄, απουσιάζει, διότι πολεμά εναντίον των Αράβων. Αφήνει την Πόλη να την φυλάει ο Φώτιος, ο πατριάρχης.

ΜΗΜ: Ο Μέγας Φώτιος, ο Πατριάρχης του Σχίσματος.

Αρβελέρ: Ακριβώς. Και τότε, ό, τι έχει κάνει ο Σέργιος, περίπου το κάνει και ο Φώτιος. Το θαύμα τότε που γίνεται είναι ότι ο Φώτιος εμβάπτει το μαμφόριον της Παναγίας, δηλαδή το πανωφόρι της Παναγιάς, το οποίον είχαν ως κειμήλιο οι Βυζαντινοί, στον Βόσπορο, και γίνεται τέτοια τρικυμία, που τα πλοία των Ρώς καταστρέφονται και φύγουν κακήν κακώς. Λοιπόν, έχει σώσει η Παναγιά την Πόλη από τους Αβαροσλαύους και από τους Ρώσσους.

Δεν την έσωσε το 1204. Το 1204 μπαίνουν οι Λατίνοι στην Πόλη. Η μεγαλύτερη καταστροφή, η μεγαλύτερη λεηλασία που έχει γίνει ποτέ, έχει γίνει από χριστιανικό στρατό εναντίον της Πόλης. Λεηλάτησαν όλες τις μονές και πήραν όλα τα κειμήλια, τις εικόνες. Η Νικοποιός βρίσκεται ακόμα στην Βενετιά, τα άλογα του ιπποδρόμου βρίσκονται ακόμα στον Άγιο Μάρκο, η Pala d’ Oro, δηλαδή το εικονοστάσιο της περίφημης μονής του Παντοκράτορα το οποίο είχαν δώσει οι Κομνηνοί, βρίσκεται στον Άγιο Μάρκο κτλ. Χιλιάδες κειμήλια.

Η Πόλη βρίσκεται υπό λατινική κατοχή μέχρι το 1261. Οι Βυζαντινοί έχουν ιδρύσει τότε την Αυτοκρατορία της Νικαίας, είναι η μόνη περιοχή που δεν έχει πέσει στα χέρια των Λατίνων. Η Λατινοκρατία είναι Ελλαδική, δεν είναι Μικρασιατική, δεν υπάρχει μικρασιατική λατινοκρατία. Και όταν μπαίνει ο Στρατηγόπουλος στην Πόλη το 1261 -τελείως κατά τύχη, γιατί οι Βενετοί, που κρατάνε την Πόλη, έχουν πάει στην Δαφνοσία και ο στόλος τους έχει απομακρυνθεί-, τότε λέει ο πρωθυπουργός του Μιχαήλ Η΄, του αυτοκράτορα που ελευθερώνει την Πόλη: Του λοιπού, ουδείς καλόν ελπιζέτω, επεί Ρωμαίοι πάλι την Πόλιν πατούσι. Από εδώ και στο εξής να μην ελπίζει τίποτα καλό κανένας, γιατί οι Ρωμαίοι πατάνε πάλι την Πόλη.

Γιατί, ο Μιχαήλ Η΄, όταν ελευθέρωσε την Πόλη ο Στρατηγόπουλος, αφήνει την Μικρασία και προσπαθεί να διώξει τους Λατίνους από την Ελλάδα. Οπότε όλη η Αυτοκρατορία της Νικαίας εγκαταλείπεται εξ αιτίας αυτής της μεταβίβασης, αν θέλετε, του ενδιαφέροντος από την Ανατολή στην Δύση. Τότε και μόνον τότε γίνεται σύμβολο ο δικέφαλος αετός. Τον κάνει δικέφαλο ο Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγος, γιατί θέλει να κοιτάει και την Ανατολή και την Δύση. Και εκεί εγώ λέω ότι είναι η εποχή που αρχίζει η δύση της Ανατολής και η ανατολή της Δύσης. Αυτή είναι η εποχή των Παλαιολόγων.

ΜΗΜ: Επομένως η Κωνσταντινούπολη, ως πρωτεύουσα ενός κράτους με δύο σκέλη, είναι στο κέντρο.

Αρβελέρ: Τι είναι η Πόλη; Για όλους είναι το κέντρο του κόσμου. Εξ ού και η «Ανατολία», που λένε τώρα οι Τούρκοι. Ποιά Ανατολία, ώς προς τι, από και ώς πού. Από πού αρχίζει το κέντρο; Από την Πόλη και ανατολικά. Το λέει και ο Πορφυρογέννητος, ενώ ο Μανασσής την αποκαλεί «το κέντρο του κόσμου».

Κέντρο του κόσμου είναι η Πόλη, πρώτη πρωτεύουσα του κόσμου όπως την θεωρούμε σήμερα. Γιατί, όπως σας είπα, η Ρώμη δεν ήταν πρωτεύουσα. Η Πόλη έχει την αυλή, έχει το πατριαρχείο, έχει και όλη την κυβέρνηση με όλα τα περίφημα λογοθέσια, τα οποία δεν είναι τίποτε άλλο από τα υπουργεία, η Πόλη με την συγκεντρωτική πολιτική της κατευθύνει τα πάντα, και όλες οι άλλες πόλεις προσπαθούν να την μιμηθούν. Η Πόλη γίνεται το πρότυπο όχι μόνο των Βυζαντινών πόλεων, αλλά και όλων των πόλεων της Ευρώπης εκείνης της εποχής. Τι είναι το οκτάγωνο του Άαχεν; είναι ακριβώς μία μίμηση από τα μνημεία της Πόλης. Τι είναι ο Άγιος Μάρκος; Ο Άγιος Μάρκος της Βενετιάς δεν είναι τίποτα άλλο παρά μίμηση του ναού των Αγίων Αποστόλων. Στο Αμάλφι, στο Σαλέρνο, στην Πίζα, στην Γένοβα, στην Βενετιά κτλ., τα πάντα και οι πάντες μιμούνται την Πόλη με την μεγάλη χλιδή και την μεγάλη πολυτέλεια.

ΜΗΜ: Σε ποιά άλλη εποχή έφτασε στο ζενίθ της η Κωνσταντινούπολη;

Αρβελέρ: Το 1040, όταν ιδρύει το πανεπιστήμιο ο Κωνσταντίνος ο Μονομάχος, η Πόλη είναι το κέντρο του κόσμου.

ΜΗΜ: Σύμφωνα με διάφορες εκτιμήσεις, ο πληθυσμός κυμαίνεται γύρω στο εκατομμύριο εκείνη την εποχή. Ποιά είναι η εκτίμησή σας;

Αρβελέρ: Γιά να υπολογίσουμε τον πληθυσμό, μετράμε πρώτον τα νεκροταφεία, δεύτερον τα οικόπεδα, τρίτον τα πολυώροφα σπίτια.

ΜΗΜ: Υπήρχαν πολυκατοικίες;

Αρβελέρ: Έχουμε κτίρια με οκτώ ορόφους. Αλλά όχι πολλά. Εγώ διατείνομαι ότι ο πληθυσμός της Πόλης ουδέποτε έφτασε το εκατομμύριο. Γιατί μην ξεχνάτε ότι τα σπίτια της Πόλης είναι γεμάτα κήπους.

ΜΗΜ: Εκτός των τειχών δεν υπήρχε πολεοδομικός ιστός;

Αρβελέρ: Εκτός των τειχών δεν είναι η Πόλη. Εκτός των τειχών έχουμε ένα σωρό χωριά. Οπότε το εκατομμύριο είναι υπερβολικό. Εγώ διατείνομαι ότι ο μεγαλύτερος πληθυσμός της Πόλης ήταν γύρω στο μισό εκατομμύριο και κάτι.

ΜΗΜ: Την εποχή των Κομνηνών;

Αρβελέρ: Όχι, πριν, το 1040, την εποχή που δημιουργεί ο Μονομάχος το πανεπιστήμιο και έχει διορίσει τον Ψελλό κοσμήτορα της Φιλοσοφικής σχολής και τον Ξιφιλίνο στην Νομική Σχολή. Ο Μονομάχος είναι σύζυγος της Ζωής της Πορφυρογέννητης, η οποία είναι κόρη του αδελφού του Βασιλείου του Βουλγαροκτόνου (ο Βουλγαροκτόνος δεν είχε παιδιά). Του Κωνσταντίνου. Η Ζωή έχει παντρευτεί δεν ξέρω πόσους, είναι παντρεμένη και με τον Μονομάχο, ήταν ο τελευταίος της άντρας άλλωστε. Η Ζωή είναι γριά και κλεισμένη μέσα στο ανάκτορο, όπου κάνει τις περίφημες πομάδες, κάνει αρώματα, έχει γίνει μυρεψός, μυρεψοί είναι οι αρωματοποιοί της εποχής. Και έχει αφήσει τον Μονομάχο να τρέχει με την Σκλήραινα, η οποία είναι η ωραιότερη γυναίκα της Πόλης.

Λοιπόν, ο Μονομάχος με την Σκλήραινα περνάνε μέσα από την αγορά της Πόλης για να πάνε στο ανάκτορο το «έβδομο», το οποίο είναι επτά μίλια έξω από την Πόλη (γι’ αυτό το λένε το «έβδομο»). Περνάνε μέσα από την αγορά, και ένας μάγκας βλέπει την ομορφιά της Σκλήραινας, και της λέει τους τρεις στίχους που γράφει ο Όμηρος για την Ελένη (Ου Νέμεσις Τρώας και ευκνήμιδας Αχαιούς
τοιήδ’ αμφί γυναικί πολύν χρόνον άλγεα πάσχειν. Αινώς αθανάτησι θεής εις ώπα έοικεν….), δηλαδή ότι «δεν είναι κρίμα και άδικο να πολεμάς και να πεθαίνεις για μιά τόσο ωραία γυναίκα που είναι ωραία σαν θεά, την Ελένη;». Και αυτό το λέει για την Σκλήραινα. Η Σκλήραινα είναι ανατολίτισσα, από τα βάθη της Μικράς Ασίας, δεν έχει καταλάβει πολλά πράγματα, αλλά της εξηγούν τι της είπε ο νεαρός και θέλει να του στείλει ένα πεσκέσι. Φτάνει την επομένη μέρα ο άνθρωπός της για να δώσει το πεσκέσι, αλλά… όλη η αγορά ξέρει Όμηρο. Οπότε σε ποιόν απ’ όλους να το δώσει, αφού όλοι ξέρουν Όμηρο! Η αγορά της Πόλης ξέρει Όμηρο το 1040! Άντε τώρα να δούμε ποιός ξέρει Όμηρο σήμερα!

ΜΗΜ: Στην Κωνσταντινούπολη υπήρχε οργανωμένη μέση εκπαίδευση;

Αρβελέρ: Υπήρχε. Διδάσκονταν τα επτά μαθήματα, μουσική, ανάγνωση, αριθμητική, ρητορική, το trivium και το quadrivium. Και το περίφημο «φεγγαράκι μου λαμπρό φέγγε μου να περπατώ» είναι βυζαντινό. Πηγαίναν τα παιδιά στα μοναστήρια. Πήγαιναν οπουδήποτε, στον Άγιο Στέφανο, στον Άγιο Βάκχο, και ήταν γεμάτα. Στην Περίβλεπτον, στην Λιβός, στην Μυρελαίου, στον Παντοκράτορα, παντού. Επίσης πήγαιναν στην εκκλησιά, στις γειτονιές… έχουμε ένα σωρό δασκάλους που αντί να πάρουν λεφτά, έλεγαν στους γονείς «στείλε μου λίγα σταφύλια ή κανένα ψάρι» κλπ.

Τέλος πάντων, επιστρέφουμε στα μεγάλα επιτεύγματα της Πόλης. Το μεγάλο κατόρθωμα, λοιπόν, είναι, πρώτον, η επεξεργασία του δόγματος, δεύτερον ο εκχριστιανισμός του σλαυϊκού κόσμου, η οποία γίνεται από τον Φώτιο, μέσω του Κυρίλλου και του Μεθοδίου. Ο εκχριστιανισμός των Σλαύων, λοιπόν, έχει το εξής αποτέλεσμα: γιά πρώτη φορά το πατριαρχείο της Πόλης έχει μεγαλύτερη γεωγραφική δικαιοδοσία από ότι η ίδια η αυτοκρατορία, διότι έχει όλη την αυτοκρατορία και όλο τον σλαυϊκό κόσμο και τους Ρώσσους.

Το 860 μ.Χ. οι Ρως κάνουν επιδρομή στο Βυζάντιο, και όπως σας είπα ο Φώτιος εμβάπτει το μαφόριο και φεύγουν. Το 863 μ.Χ. οι Βούλγαροι γίνονται χριστιανοί, τους εκχριστιανίζει ο πατριάρχης Φώτιος και ο αυτοκράτορας Μιχαήλ ο Γ΄, ο δήθεν «Μέθυσος», ο οποίος ήταν απο τους μεγαλύτερους αυτοκράτορες.

ΜΗΜ: Γιατί δήθεν; Πώς προέκυψε το «Μέθυσος»;

Αρβελέρ: Τον έβγαλαν μέθυσο οι Μακεδόνες, που δεν ήταν Μακεδόνες, για να του πάρουν τον θρόνο. Ο Βασίλειος Α΄ ο «Μακεδών» σκότωσε τον Μιχαήλ για να του πάρει τον θρόνο. Δήθεν Μακεδόνας, γιατί όπως ξέρετε ήταν Αρμένιος.

Επιστρέφω στον Φώτιο. Ο Φώτιος στέλνει το 867 μ.Χ. μία εγκύκλιο στους πατριάρχες πλήν του Πάπα (διότι ο Πάπας ήθελε να κάνει εκείνος τον εκχριστιανισμό των Σλαύων αλλά τον πρόλαβε ο Φώτιος). Στέλνει, λοιπόν, μία εγκύκλιο στην Αντιόχεια, στην Ιερουσαλήμ και στην Αλεξάνδρεια, και τους λέει ότι η Βούλγαροι εγκατέλειψαν την ελληνική ειδωλολατρεία (γιατί η λέξη Έλλην στο Βυζάντιο σημαίνει ειδωλολάτρης, δεν είναι προσδιοριστικό εθνικότητας. Το εθνικό είναι Ρωμιός, Ρωμαίος).

Ο Φώτιος, λοιπόν, γράφει στους πατριάρχες για τον εκχριστιανισμό των Βουλγάρων, αλλά και ότι το άγνωστο και άγριον γένος των Ρως, από εχθροί έγιναν πρόξενοι και φίλοι της ημών θρησκείας.

Άρα ο πρώτος εκχριστιανισμός των Ρώσσων έγινε το 860. (Γιατί οι Σοβιετικοί εόρτασαν τα χίλια χρόνια του εκχριστιανισμού των Ρώσσων το 1988; Από πού και ως πού;) Το 860 γίνονται χριστιανοί οι Ρώσσοι Βάραγγοι, δηλαδή αυτοί οι οποίοι ήταν νοτίως του Κιέβου μέχρι την θάλασα του Αζώφ, την Ταναΐδα λίμνη.’Ηταν αυτοί που έκαναν και τις επιδρομές εναντίον της Κωνσταντινούπολης. Το 988 μ.χ βαφτίζονται Ρώσσοι. Οι Ρώσσοι δεν είναι Σλαύοι, είναι Νορμανδοί. Αλλά όταν κατεβαίνουν οι Σλαύοι, τα άναρχα φύλα των Σλαύων, επειδή είναι πολυπληθέστεροι, η γλώσσα γίνεται σλαυϊκή. Αυτό ισχύει και για τους Βουλγάρους.

ΜΗΜ: Οι Βάραγγοι είναι ξεκάθαρα Νορμανδοί;

Αρβελέρ: Βεβαίως! εντελώς Νορμανδοί! Όταν φτάνουν το 838 μ.Χ. στην Πόλη, είναι έμποροι και θέλουν, λένε, να γυρίσουν στην πατρίδα τους. Δεν μπορούν, όμως, γιατί έχει κοπεί ο δρόμος από άλλους λαούς, οι οποίοι έχουν κατέβει νότια. Τότε ο αυτοκράτορας Θεόφιλος τους στέλνει μέσω Ίνγκελχαϊμ (σημερινή Αυστρία), για να πάνε στον τόπο τους. Φτάνουνε στο Ίνγκελχαϊμ και εκεί τους ρωτάνε «τι είστε εσείς»; και απαντάνε, είμαστε Ρως Σφέβι, δηλαδή, Σουηδοί! Και λένε: «ο αρχηγός μας είναι ο Χαγάνος (δεν έχει γίνει ακόμα το κράτος των Ρως, είναι η «Χαζαρία»), και εμείς είμαστε Σφέβι».

Ποιοί έχουν καταλάβει τον δρόμο τώρα μεταξύ Κωνσταντινούπολης και Ρωσσίας-Κιέβου; Είναι οι Ούγγροι. Πώς λέγονται οι Ούγγροι εκείνη τη εποχή;

ΜΗΜ: Μαγιάροι;

Αρβελέρ: Τούρκοι! Σε όλα τα βυζαντινά έγγραφα πριν απο τον ενδέκατο αιώνα, όταν διαβάζετε «Τούρκους» είναι οι Ούγγροι. Οι Ούγγροι μιλάνε τουρκικά. Από τον ενδέκατο αιώνα και μετά έρχονται οι Σελτζούκοι και μετά οι Οθωμανοί. Μέχρι τότε «Τούρκοι» ονομάζονται οι Ούγγροι. Αλλά ας γυρίσουμε στην Πόλη.

ΜΗΜ: Ας πάμε στον 11ο αιώνα. Ποιές ήταν οι συνέπειες της μοιραίας μάχης του Μαντζικέρτ, το 1071;

Αρβελέρ: Οι Σελτζούκοι Τούρκοι φτάνουν, μετά το Ματζικέρτ, μέχρι την Σμύρνη, με τον περίφημο Τζαχάζ, και δημιουργούν το κράτος της Ρούμ του Ικονίου. Αλλά σταματούν εκεί. Οι Κομνηνοί ανακαταλαμβάνουν σιγά-σιγά την Μικρά Ασία, μέχρι τον Σαγγάριο και μέχρι την Άγκυρα και τον Πόντο. Η αυτοκρατορία, όμως, βάλλεται από όλες τις πλευρές. Ορισμένες στιγμές είναι οριακές. Ο πατριάρχης Αντιοχείας, ο οποίος είναι εξόριστος στην Πόλη, λέει στον Αλέξιο Α΄ τον Κομνηνό: «το κράτος σου φτάνει από την Χρυσή Πύλη έως την άλλη πύλη», δηλαδή του είπε ότι δεν κατείχε παρά την Πόλη.

Οι Σελτζούκοι είναι στην Μικρά Ασία, οι Πετσενέγοι στα Βαλκάνια, οι Νορμανδοί έχουν φτάσει μέχρι την Λάρισσα, εισβολείς έρχονται από παντού. Και τότε ο Κομνηνός δημεύει όλα τα κτήματα της Εκκλησίας και δημιουργεί μισθοφορικό στρατό. Τατόχρονα συνάπτει την περίφημη συμφωνία με τους Βενετούς, γιατί οι Βενετοί δεν ήθελαν οι Νορμανδοί να κλείσουν τα στενά του Οτράντο.

Οι Νορμανδοί ήταν στην Σικελία και από εκεί έφτασαν στο Δυρράχιο και στην Κεφαλλονιά. Οι Βενετοί έχουν αποκλειστεί, δεν μπορούν να κατέβουν στην Μεσόγειο, διότι οι Νορμανδοί, από την Σικελία μέχρι το Δυρράχιο, έχουν «κλείσει» το Μπρίντιζι, το Μπάρι, τα πάντα. Και τότε ο Αλέξιος κάνει την συμφωνία με τους Βενετούς. Πρόκειται γιά τις πρώτες διομολογήσεις. Δηλαδή το 1081-1082 ανοίγει όλα τα λιμάνια της αυτοκρατορίας στους Βενετούς. Σιγά-σιγά έρχονται και οι Γενοβέζοι και οι Αμαλφιτάνοι και οι Πιζάνοι. Η Πόλη γίνεται, εκείνη την εποχή, σχεδόν παροικία των ξένων, κτίζεται το Πέρα κ.λπ.

Η εποχή των Κομνηνών είναι η εποχή της καθίζησης, όσον αφορά την παγκόσμια ισχύ της αυτοκρατορίας. Άλλωστε, αν δεν ήταν ήδη οι ξένοι σε όλα τα λιμάνια της Αυτορατορίας, δεν θα έπαιρναν και την Πόλη το 1204.

Αλλά εκείνο που είναι καταπληκτικό, είναι ότι το 1204 δεν έφθασε ούτε ένα καράβι από άλλη περιοχή της Αυτοκρατορίας για να βοηθήσει την Πόλη! Πού είναι οι Βυζαντινοί; Γιατί το 1204 δεν υπάρχει ούτε ένας Βυζαντινός να βοηθήσει την Πόλη;

ΜΗΜ: Εννοείτε ότι δεν υπήρξε αποστολή στρατευμάτων από την περιφέρεια. Δεν υπήρχαν σώματα στρατού να σπεύσουν στην απειλούμενη από τους Σταυροφόρους Πόλη.

Αρβελέρ: Διότι οι διάφοροι κυβερνήτες των επαρχιών έχουν αυτονομηθεί. Ο Σγουρός έχει γίνει αυτόνομος, ο Μαυροζούμης έχει γίνει αυτόνομος, ο Γαβράς το ίδιο. Όλοι έχουν κάνει τα δικά τους φέουδα, όχι φέουδα με την δυτική έννοια, η λέξη δεν είναι βυζαντινή, αλλά έχουν κάνει τις «αυτονομίες» τους και έχουν αναπτύξει μία νοοτροπία αδιαφορίας γιά την πρωτεύουσα, του τύπου «τι μας νοιάζει η Πόλη». Επέδρασε και η φορολογία. Η Πόλη είχε γίνει εκείνη την εποχή η προσωποποίηση του φορολογικού δασμού. Δηλαδή η κεντρική κυβέρνηση μάζευε φόρους και δεν έκανε τίποτε άλλο. Ξέρετε πώς πέθανε ο Σγουρός;

ΜΗΜ: Πήδηξε έφιππος απο την Ακροκόρινθο στο κενό, όταν έφτασαν οι Σταυροφόροι.

Αρβελέρ: Σωστά. Όλες τις αυτονομημένες επαρχίες τις καταλαμβάνουν οι Λατίνοι χωρίς δυσκολία, εκτός από την Μικρασία, όπου δεν πήγαν οι Σταυροφόροι.

ΜΗΜ: Το καλοκαίρι του 1979, σε ηλικία 17 χρονών, είχα διαβάσει, παραθερίζοντας στους Παξούς, ένα βιβλίο σας που μου είχε δώσει ο πατέρας μου, την Πολιτική Ιδεολογία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Εκεί γράφετε ότι η Μεγάλη Ιδέα εμφανίστηκε πρώτη φορά μετά το 1204, στους κόλπους της εξόριστης βυζαντινής αυλής στην Νίκαια, όπου συγκροτήθηκε η Αυτοκρατορία της Νικαίας.

Αρβελέρ: Βέβαια! τότε ήταν η περίφημη φράση «του χρόνου στην Πόλη». Έχουμε έναν σωρό λόγους του αυτοκράτορα της Νικαίας Λάσκαρη, τους οποίους έχει γράψει άλλωστε ο Νικήτας Χωνιάτης, όπου λέει ότι θα ξαναπάρουμε την Πόλη. Δεν έχουν άλλο σκοπό.

ΜΗΜ: Η Κωνσταντινούπολη συνέχισε να είναι αυτό που περιγράψατε και μετά την πρώτη Άλωση του 1204;

Αρβελέρ: Ποτέ! Ποτέ! Μετά την Άλωση του 1204, είναι μία πόλη πιά που είναι κατεστραμμένη.

ΜΗΜ: Πόλη φάντασμα;

Αρβελέρ: Πόλη φάντασμα γίνεται σταδιακά, επί της εποχής του Μανουήλ Παλαιολόγου, δηλαδή έναν αιώνα μετά, όταν την έχουν ήδη πολιορκήσει οι Τούρκοι, οι Οθωμανοί τώρα. Ο Ιωάννης Παλαιολόγος, ο υιός του Μανουήλ, ζητάει απότον πατέρα του να κάνει αντίσταση. Και απαντά ο Μανουήλ: «παιδί μου ού χρείαν έχομεν βασιλέως αλλά οικονόμου». Διότι οι Τούρκοι βρίσκονται έξω από τα τείχη, και η Πόλη έχει γίνει μία τέως πρωτεύουσα. Αλλά πάντοτε υπάρχει πνευματική κίνηση στην Πόλη, από τους Μικρασιάτες που φεύγουν απο την Μικρά Ασία, όταν εισβάλλουν όχι οι Οθωμανοί αλλά οι Τουρκομάνοι.

Το 1300 υπάρχει ένα βραχύ χρονικό, που λέει «εβαρβαρώθη η πάσα ανατολή, η πάσα ανατολή εγένετο βάρβαρος». Δηλαδή, ήδη το 1300, οι Τουρκομάνοι προωθούνται. Ποιοί είναι οι Τουρκομάνοι; Είναι τα νομαδικά φύλα τα οποία ήταν ανάμεσα στην αυτοκρατορία της Νικαίας και στο κράτος των Σελτζούκων της Ρούμ. Κλέφτες, οδοστάτες τους έλεγαν. Όταν οι Μογγόλοι κατεβαίνουν προς την δύση και καταστρέφουν το Σελτζουκικό κράτος, τότε όλοι αυτοί οι νομάδες «σπρώχνονται» και καταλαμβάνουν όλη την Μικρασία. Είναι οι Τζερμιάν, οι Αϊντίν, οι Γιαξί, οι Σαουχάν και οι Οσμανλήδες, δηλαδή οι Οθωμανοί. Όλοι αυτοί είναι Τουρκομανικά φύλα. Γιατί κέρδισαν οι Οθωμανοί; Γιατί έκαναν το δικό τους εμιράτο απέναντι απο την Πόλη. Οι Τζερμιάν είχαν πολύ μεγαλύτερο εμιράτο. Ήταν ήταν ακόμα ένα φύλο, οι Καραμάν. Λέω του Κωνσταντίνου Καραμανλή μιά μέρα: «από εκεί είστε πρόεδρε». Μου απαντάει: «ε, είναι ανάγκη να το λες;» (γέλια).

Λοιπόν, τα διάφορα τουρκομανικά φύλα, τους Καραμάν, Μεντεσέ, Σαουχάν, Αϊντίν, Γιαξί και Οτομάν, οι Βυζαντινοί της Πόλης τα ονομάζουν «Πέρσες»! Όχι γιατί νομίζουν ότι είναι Πέρσες, αλλά γιατί, όπως έλεγαν, «όπως και οι πρόγονοί μας (τότε θυμήθηκαν τον Μαραθώνα, την Σαλαμίνα κ.λ.π) έδιωξαν τους Πέρσες, έτσι και εμείς θα διώξουμε αυτούς».

ΜΗΜ: Διότι βρέθηκαν στην ίδια γεωστρατηγική κατάσταση με τους Αρχαίους Έλληνες.

Αρβελέρ: Ναι, αλλά τότε το θυμήθηκαν… μέχρι τότε οι Έλληνες εθεωρούντο από τους Βυζαντινούς ειδωλολάτρες.

ΜΗΜ: Ποιός ήταν ο ρόλος της ανθενωτικής μερίδας;

Αρβελέρ: Πριν την Άλωση, εμφανίζεται τοιχοκολλημένο ανάθεμα εναντίον του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου. Ποιός το συνέταξε; Ο Γενάδιος Σχολάριος, ο μετέπειτα πατριάρχης! Δεν είναι πατριάρχης ακόμα, είναι ο μεγάλος ανθενωτικός. Έχει ως έδρα την Μονή του Παντοκράτορα, συγκεντρώνονται όλοι οι ανθενωτικοί εκεί, οι οποίοι διατυπώνουν και την περίφημη ρήση «Κάλλιον εστίν ιδέναι εν μέση τη Πόλει φακιόλιον βασιλεύον Τούρκου ή καλύπτραν λατινικήν» (το οθωμανικό σαρίκι και η παπική τιάρα).

ΜΗΜ: Η πατρότητα της φράσης ανήκει στον τελευταίο πρωθυπουργό του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, τον Λουκά Νοταρά.

Αρβελέρ: Ναι. Άλλωστε οι Νοταράδες είναι οι μεγάλοι προδότες.

ΜΗΜ: Το πλήρωσαν με την ζωή τους, όμως…

Αρβελέρ: Βέβαια, όλους τους σκότωσαν. Λοιπόν, γιά να επιστρέψουμε στην περίοδο πριν την Άλωση. Οι ανθενωτικοί φτάνουν στην μονή του Παντοκράτορος και ρωτάν: «τι μένει ποιήσομεν;», δηλαδή ρωτάνε τον Γενάδιο, ο οποίος είναι ο αρχηγός τους, τι να κάνουνε.

ΜΗΜ: Την ώρα που πέφτει η Πόλη.

Αρβελέρ: Δεν έχει πέσει ακόμα. Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος βρίσκεται στις επάλξεις του Αγίου Ρωμανού με τον Τζουστινιάνι. Ο Τζουστινιάνι είναι Γενοβέζος με 800 άντρες. Και έχει δίπλα του τον Ισίδωρο του Κιέβου, ο οποίος έχει σταλεί από τον Πάπα. Ο Παλαιολόγος έχει δηλαδή κοντά του μόνον καθολικούς. Έχει κάνει ενωτική λειτουργία στην Αγιά Σοφιά την προηγούμενη Κυριακή, οπότε όλοι οι ανθενωτικοί του έχουν κολλήσει το ανάθεμα. Όταν ο Τζουστινιάνι τραυματίζεται και πεθαίνει και φεύγουν οι Γενοβέζοι, μένει μόνος του ο Κωνσταντίνος και φωνάζει το περίφημο «δεν θα βρεθεί ένας χριστιανός να μου πάρει το κεφάλι;». Έτσι σκοτώνεται.

Ο Γενάδιος γίνεται αρχηγός του Μιλιέτ. Δηλαδή της κοινότητας των υπόδουλων πλέον Ορθοδόξων. Τον διορίζει ο Μωάμεθ και του δίνει όλα τα προνόμια της εκκλησίας! Η εκκλησία διασώζει τα κτήματά της και όχι τα αυτοκρατορικά κτήματα. Έτσι υπάρχει ο Άθως, γιά παράδειγμα.

ΜΗΜ: Μετά την Άλωση του 1453, η Πόλη πώς εξελίχθηκε πολεοδομικά και δημογραφικά;

Αρβελέρ: Οι Τούρκοι, ο Μωάμεθ, έφεραν τους Σεργούνηδες από την Μικρασία γιά να εποικίσουν την Πόλη.

ΜΗΜ: Όχι Έλληνες όμως…

Αρβελέρ: Οι Έλληνες είχαν συρρικνωθεί δημογραφικά. Ήδη, τον ενδέκατο αιώνα, έχουμε από τόν Κίνναμο ολόκληρη περιγραφή των χωριών της Μικρασίας που εξισλαμίζονται εθελοντικά!

ΜΗΜ: Για να γλιτώσουν τους εξοντωτικούς φόρους…

Αρβελέρ: Βεβαίως! Έτσι, λοιπόν, ο Μωάμεθ φέρνει τους Σεργούνηδες στην Πόλη, δηλαδή μουσουλμάνους. Ποιά ήταν η εθνική τους καταγωγή; όπως είπαμε πριν, ήταν 5 φυλές. Ο Βαγιαζήτ, ο σουλτάνος των Οθωμανών, ο παππούς του Μωάμεθ, τους είχε κατακτήσει όλους. Και αν δεν είχε έρθει ο Ταμερλάνος να νικήσει τον Βαγιαζήτ το 1402 -με την περίφημη μάχη της Αγκύρας, όπου οι Μογγόλοι νικούν τους Τούρκους και πιάνουν και τον Βαγιαζήτ, ο οποίος πεθαίνει μέσα σε ένα κλουβί- η Πόλη θα είχε πέσει την δεκαετία του 1390.

ΜΗΜ: Πώς λειτούργησε η Κωνσταντινούπολη ως πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας;

Αρβελέρ: Ο Μωάμεθ γράφει ελληνικά. Παίρνει τους ελληνικούς τίτλους. Ανακηρύσσεται «ηγεμών Ασίας, Ευρώπης» κ.λ.π. Η Πόλη είναι ξανά η πρωτεύουσα. Γίνεται η πρωτεύουσα της οθωμανικής αυτοκρατορίας αμέσως μετά την Άλωση. Δεν υπήρχε οθωμανική αυτοκρατορία μέχρι τότε. Οι Οθωμανοί πριν την Άλωση είχαν για κέντρο την Προύσα και ύστερα την Ανδριανούπολη.

ΜΗΜ: Γιά τους Έλληνες, τους υπόδουλους πλέον, η Κωνσταντινούπολη πώς λειτουργεί στην συνείδησή τους;

Αρβελέρ: Διάβασε Υψηλάντη! Εκεί θα δεις την θέση της Πόλης στην ελληνική συλλογική συνείδηση.

ΜΗΜ: Υπάρχει Μεγάλη Ιδέα ήδη από την εποχή της Αλώσεως; Πότε εμφανίστηκε το «Να πάρουμε την Πόλη»; Ο Κολοκοτρώνης γράφει στα απομνημονεύματά του «θα παίρναμε και την Πόλη εάν ήμασταν ενωμένοι».

Αρβελέρ: Και ο Μακρυγιάννης το γράφει. Η Πόλη γίνεται αυτό που γράφει ο Μαρκοράς. Η Πόλις των Πόθων. Αυτό που έχω γράψει, ότι είναι η κοιτίδα του Γένους. Ποιός έσωσε την Ορθοδοξία, την γλώσσα; Οι Φαναριώτες και το Πατριαρχείο, αυτοί που διηύθηναν την οθωμανική αυτοκρατορία. Η Πόλη δεν έχασε ποτέ την εμβέλειά της. Τόσο βαθειά έχει μπεί στην ψυχή των Ελλήνων.

Θα σας πώ κάτι πολύ σημαντικό, που πρέπει να ακούσετε: ο Ελύτης γράφει: «κάθε φορά που μπαίνω σε μία από τις μισογκρεμισμένες και μισοζωγραφισμένες αυτές εκκλησίες στην ελληνική ύπαιθρο, μου φαίνεται πως έρχομαι σε άμεση, σε δερματική σχεδόν επαφή με το σόϊ μου, δηλαδή με το Βυζάντιο!». Ο Ελύτης, που μας έχει τρελλάνει με το Αιγαίο! Αλλά και ο Παλαμάς γράφει: «Οι Ελλάδες πολλές αλλά η Ρωμιοσύνη μία». Ο Μιχαηλίδης της Κύπρου: «Η Ρωμιοσύνη είναι σύγκαιρη, αν πεθάνει η Ρωμιοσύνη θα πεθάνουν τα πάντα.»

ΜΗΜ: Πώς ζουν οι Έλληνες την εποχή της Αλώσεως; Ποιά είναι τα κυρίαρχα συναισθήματα;

Αρβελέρ: Είναι σίγουροι πως θα καταστραφεί ο κόσμος. Οι προφητείες της εποχής λένε πως όταν πέσει η Πόλη θα πέσει όλος ο κόσμος.

ΜΗΜ: Αυτό ισχύει και την περίοδο μετά την Άλωση;

Αρβελέρ: Βέβαια! Αισθάνονται ενοχές: κρίμασι οίς είδεν Κύριος, δηλαδή, σύμφωνα με την κρίση που κάνει εναντίον μας ο Θεός, έχουμε κάνει όλοι σφάλματα. Είναι η εποχή της ενοχοποίησης, που έχουν όλοι αισθήματα ενοχής. Είναι αυτό που λέει ο Παλαμάς: «Και η Πόλη πόρνη και περίμενε τον μακελάρη, και περίμενε τον Τούρκο να την πάρει». Αυτή είναι η Πόλη στο τέλος, την εποχή της Αλώσεως.

ΜΗΜ: Ακολουθούν τέσσερις αιώνες δουλείας. Πώς λειτουργεί η Πόλη στο ελληνικό συλλογικό φαντασιακό επί τουρκοκρατίας;

Αρβελέρ: Μέχρι το 1917, δηλαδή μέχρι την κομμουνιστική επανάσταση, ένας τεράστιος σταυρός περίμενε στην Οδησσό, για να τον φέρουν τα Ρωσσικά πλοία που θα ελευθέρωναν την Πόλη. Πώς λειτουργούν οι Ρώσσοι; Με την Τρίτη Ρώμη! Πρώτη είναι η Ρώμη, η δεύτερη είναι η Πόλη, η τρίτη η Μόσχα! Η Τρίτη Ρώμη είναι η μόνη ορθόδοξη πρωτεύουσα που δεν έχει γίνει οθωμανική. Οι Ρώσσοι υποχρεώνουν, με την συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή και την Συνθήκη του Ιασίου, τους Οθωμανούς να επιτρέψουν τα ελληνικά πλοία να κυκλοφορούν ελεύθερα. Όλοι περιμένουν τους Ρώσσους. Αλλά περνάει ο καιρός, δεν γίνεται τίποτα, η προσδοκία από τους Ρώσσους διαψεύδεται.

ΜΗΜ: Το 1830 ιδρύθηκε, σε ένα μόνον μικρό τμήμα του Ελληνισμού, ελεύθερο ελληνικό κράτος. Πρωτεύουσα ορίστηκε, γιά λόγους σύνδεσης με την κλασσική αρχαιότητα, η Αθήνα. Η Κωνσταντινούπολη υποκαταστάθηκε κάποια στιγμή από την Αθήνα, στο συλλογικό φαντασιακό, ως πρωτεύουσα;

Αρβελέρ: Όταν το ακούω αυτό εκνευρίζομαι! Το 1833 η Αθήνα είχε 8.000 σπίτια, εκ των οποίων τα μισά μόνον έχουν στέγη! Ποιά Αθήνα; Νομίζαμε πως ήμασταν κατ’ ευθείαν απόγονοι του Περικλή και βάλαμε σε παρένθεση 1000 χρόνια αυτοκρατορίας. Οι μεν Τούρκοι κατέστρεψαν την αυτοκρατορία των Ελλήνων, οι δε Έλληνες με το ΄21 οι πρώτοι που άρχισαν να καταστρέφουν την Οθωμανική αυτοκρατορία. Πρέπει να σταθούμε σ’ αυτά και να λέμε πως είμαστε όλοι Ρωμιοί.

Την Αθήνα την έκαναν πρωτεύουσα, γιατί ακριβώς ο μόνος λαός που δεν απελευθέρωσε την κοιτίδα του γένους του είναι οι Έλληνες! Οι Βούλγαροι απελευθέρωσαν την Σόφια, οι Εβραίοι την Ιερουσαλήμ!

ΜΗΜ: Πότε μπορούσε να γίνει αυτό; Ενδεχομένως, το 1912, το 1920;

Αρβελέρ: Εάν ο Βενιζέλος δεν είχε πέσει το 1920.

ΜΗΜ: Ο κορυφαίος Τούρκος ιστορικός Χαλίλ Ίναλτζικ έγραψε πρόσφατα ένα άρθρο στην τουρκική εφημερίδα Μιλέτ Γκαζί, στο οποίο υποστήριξε ότι οι Ρώσσοι, προωθούμενοι στην Κριμαία, αποσκοπούν να κατέβουν στον Βόσπορο, να καταλάβουν την Πόλη και να ελέγξουν τα Στενά των Δαρδανελίων.

Αρβελέρ: Έχει απολύτως δίκιο! Στην Κριμαία βρίσκεται ολόκληρος ο ρωσσικός στόλος. Είναι κάτι αντίστοιχο με αυτό που έγινε με τους Βενετούς το 1081, που εξήγησα πάρα πάνω. Ο ρωσσικός στόλος είναι αποκλεισμένος λόγω του τουρκικού ελέγχου στα Στενά. Οι Τούρκοι ετοιμάζουν μία παράκαμψη, μια δεύτερη διώρυγα, γιά να απαλλαγούν από τον φόβο της απώλειας του ελέγχου των Στενών.

ΜΗΜ: Θεωρείτε πως η Βυζαντινή Κοινοπολιτεία (τίτλος του εκπληκτικού έργου του Obolensky) μπορεί να υπάρξει με κάποια άλλη μορφή στο μέλλον; Σήμερα το Ανατολικό Ζήτημα επανεμφανίζεται με θεαματικό τρόπο. Η δε Τουρκία προκαλεί την Δύση, έχει συγκρουσθεί με το Ισραήλ, έχει έρθει σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, την Ρωσσία, την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Ερντογάν ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να κάνει τζαμί την Αγια Σοφιά 29 Μαϊου. Όλα αυτά δεν θα δημιουργήσουν σφοδρές αντιδράσεις στον δυτικό κόσμο;

Αρβελέρ: Μα υπάρχει Δύση; Ενώ Τουρκία υπάρχει!

ΜΗΜ: Όπως καταλάβατε είμαι μεγαλοϊδεάτης.

Αρβελέρ: Το κατάλαβα! Και ΄γώ. Ποιά Δύση; Υπάρχει; Ας δούμε το παράδειγμα της Κριμαίας. Κανονικά η Κριμαία ήταν μόνο ρώσσικη. Ποιός την έδωσε στους Ουκρανούς; Ο Κρούτσεφ. Από πού και ώς πού; Κανονικά έπρεπε να πουν οι δυτικοί στους Ουκρανούς «Δώστε την Κριμαία στους Ρώσσους γιατί είναι δική τους, και μετά θα καθορίσουμε τα σύνορα». Φιλονίκησα πρόσφατα με κάποιους Αμερικανούς στο Παρίσι, που μου ζήτησαν να γράψω ένα σχετικό άρθρο και τους είπα η Κριμαία είναι ρώσσικη. Η Κριμαία είναι ρώσσικη από το 838, όταν ο Θεόφιλος επέλεξε γιά σύζυγό του την Θεοδώρα απορρίπτοντας την Κασσιανή!

ΜΗΜ: Με την Ουκρανική κρίση φτάσαμε στο σήμερα και ολοκληρώσαμε την περιδιάβασή μας στην ιστορία της Κωνστανινούπολης. Ευχαριστούμε γιά την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και πλούσια συνέντευξη!

Αρβελέρ: Κι εγώ!

    Print       Email

About the author

ionio15*16=17

You might also like...

Μπορεί το failed-state να γίνει κράτος;

Read More →