Loading...
You are here:  Home  >  ΕΠΙ ΤΟΥ ΠΙΕΣΤΗΡΙΟΥ  >  Current Article

Ρωσία-Τουρκία: οδηγούμαστε σε κλιμάκωση?

By   /   Δεκέμβριος 18, 2015  /   Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Ρωσία-Τουρκία: οδηγούμαστε σε κλιμάκωση?

    Print       Email

133416-1024x657

[18-12-2015]

♦ του Ιπποκράτη Δασκαλάκη*

Τις τελευταίες 20 ημέρες συχνά καλούμαι να απαντήσω στο ερώτημα της έκβασης των ρωσοτουρκικών σχέσεων με έκδηλη ορισμένες φορές την ανησυχία για ένα θερμό επεισόδιο μεγάλης κλίμακος ή ακόμη και για μια πρωτόγνωρη σύγκρουση. Σίγουρα η πρόβλεψη μελλοντικών γεγονότων ενέχει κινδύνους και εκθέτει τον αναλυτή στη σφοδρή, εκ των υστέρων, κριτική της μερικής ή πλήρους διάψευσης των εκτιμήσεων του. Κάθε πρόβλεψη μελλοντικών γεγονότων στηρίζεται στην επαρκή και αξιόπιστη πληροφόρηση, στη συνεξέταση όλων των παραγόντων συμπεριλαμβανομένων και των ιστορικών στοιχείων, με στόχο να καταλήξει στην ορθή αξιολόγηση των συμπερασμάτων και στη διατύπωση κατανοητών και λογικών εκτιμήσεων. Μια μεθοδική προσπάθεια εκτιμήσεως ενδεχομένως να καταλήξει σε λανθασμένα συμπεράσματα καθόσον το τυχαίο γεγονός, με τη μορφή της αλληλοεπίδρασης πλήθους ανεξέλεγκτων γεγονότων ή της μη ορθολογιστικής ενέργειας, επισέρχεται σε όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες.

Επιστρέφοντας λοιπόν στο ερώτημα της μελλοντικής εξέλιξης των σχέσεων των δύο αυτών χωρών οφείλουμε να εξετάσουμε καταρχάς τις βαθύτερες αιτίες της μεταξύ τους αντιπαλότητας. Η απάντηση εκπηγάζει από την αρχαιότατη συγκρουσιακή πορεία δύο ισχυρών γειτονικών δυνάμεων με ηγεμονικές φιλοδοξίες. Η Ρωσική Ομοσπονδία έχει δρομολογήσει τα τελευταία χρόνια μια προσπάθεια ανοικοδόμησης του status της ως υπερδύναμης και σταδιακά επιχειρεί να αποκαταστήσει τους απολεσθέντες συντελεστές ισχύος. Από την άλλη πλευρά, η Τουρκία εμφανίζεται ως ο υποψήφιος δυναμικός και ανυπόμονος περιφερειακός ηγεμόνας της ευρύτερης περιοχής. Η μακρόχρονη περίοδος ανταγωνισμού επιτείνεται και από την ανατροφοδοτούμενη και αναπόφευκτη σύγκρουση θρησκευτικών και πολιτιστικών αντιλήψεων.  Η ιστορία κατηγορηματικά αποδεικνύει ότι η γειτνίαση δύο μεγάλων επεκτατικών δυνάμεων οδηγεί ως επί το πλείστον σε περιόδους έντασης και τριβών μεταξύ τους και λιγότερο σε διαλείμματα ύφεσης και αμοιβαίας συνεργασίας.

Είναι λοιπόν η συριακή κρίση και το επεισόδιο της κατάρριψης που έφεραν σε αντιπαράθεση τις δύο αυτές χώρες? Η παρούσα κρίση απλά διέκοψε μια περίοδο ύφεσης και συνεργασίας αμοιβαία επωφελούς για τις δύο χώρες. Η κατάρριψη του ρωσικού αεροσκάφους ήταν απλά το έναυσμα μιας αναπόφευκτης αντιπαράθεσης που μάλλον δεν θα επεκταθεί σε περαιτέρω θερμές εμπλοκές αλλά θα συνεχιστεί σε ένα λεκτικό επίπεδο εσωτερικής στόχευσης συνοδευόμενο από χαμηλού ρίσκου ενέργειες προβολής αποφασιστικότητας και ισχύος.

Η Ρωσία αυτή τη στιγμή έχει το στρατηγικό πλεονέκτημα της ανάπτυξης στρατευμάτων στη Συρία, κατόπιν πρόκλησης της επισήμου κυβέρνησης της χώρας και συγχρόνως έχει επιδείξει μια, επικροτούμενη από τη Δύση,  αυτοσυγκράτηση στις σχέσεις της με την Τουρκία. Αντίθετα, η Τουρκία και η κυβέρνηση του Ταγίπ Ερντογάν, αντιμετωπίζει την καχυποψία της Δύσεως για τις επιλογές και τη στάση της, ενώ συνεχώς ενδυναμώνουν οι φωνές για σταδιακή «ισλαμοποίηση» της τουρκικής κοινωνίας. Το λελογισμένο ρίσκο της προσχεδιασμένης κατάρριψης του ρωσικού αεροσκάφους μάλλον αποσκοπούσε στην υπενθύμιση της παρουσίας της Τουρκίας, των συμφερόντων της και του ρόλου της ως προστάτριας των μουσουλμανικών χωρών και πληθυσμών. Η Άγκυρα διαβλέποντας μια πιθανή προσέγγιση Δύσεως και Ρωσίας, για επίλυση του συριακού προβλήματος (υπό την επίδραση και του προσφυγικού-μεταναστευτικού προβλήματος και της ισλαμιστικής τρομοκρατίας), επέλεξε την εμπλοκή για να προβάλλει τις θέσεις της και τον κομβικό της ρόλο. Συγχρόνως όμως έσπευσε και να καλυφθεί υπό τη συμμαχική ομπρέλα λαμβάνοντας τις από τις συνθήκες επιβαλλόμενες χαλαρές εγγυήσεις και δηλώσεις υποστήριξης αλλά δεχόμενη και σφοδρή υπόγεια κριτική για την ενέργεια της.

Η Ρωσία λοιπόν δεν έχει κέρδος από μια περαιτέρω όξυνση. Τα ζωτικά συμφέροντα της Μόσχας την παρούσα περίοδο ευρίσκονται στις πεδιάδες της Ουκρανίας και στη Γεωργία όπου και επιθυμεί να κατοχυρώσει τα κέρδη της με μια επίφαση διεθνούς νομιμοποίησης και την αποκατάσταση των οικονομικών σχέσεων με τη Δύση που έχουν δημιουργήσει πρόβλημα στην ασθενική οικονομία της. Άρα δεν αναμένω ανεξέλεγκτη εκ μέρους της κλιμάκωση αλλά μια συνετή συνεισφορά στην προσπάθεια επίλυσης του συριακού προβλήματος ως μέρος ενός γενικότερου διακανονισμού που θα της επιτρέψει την αποκομιδή κερδών στα πλέον ζωτικά της μέτωπα. Από την άλλη πλευρά, η Τουρκία δεν προσδοκά κέρδη από μια ρωσοτουρκική εμπλοκή πέραν μια αναβάθμισης της σημασίας της σε πιθανή όξυνση του ανταγωνισμού Ρωσίας-Δύσεως. Συγχρόνως, αντιλαμβάνεται  ότι σημείωσε μια τακτική νίκη (κατάρριψη) που όμως την εγκλώβισε και εξέθεσε  στρατηγικά χωρίς μέχρι στιγμής να έχει θετικά αποτελέσματα από την ενέργεια της.

Να υπενθυμίσουμε ότι αμφότερα τα κράτη διαθέτουν αυταρχικά προσωποπαγή καθεστώτα με έλλειμμα δημοκρατικής θεσμικής λειτουργίας, όπως τουλάχιστον αυτή είναι γνωστή στη Δύση. Σε αυτό το περιβάλλον είναι εφικτή η λήψη αποφάσεων υψηλού πολιτικού ρίσκου που καλλιεργούν κλίμα αντιπαράθεσης (ειδικά όταν προϋπάρχουν μακροχρόνιες συνθήκες αντιπαλότητας) και αποσκοπούν σε εξαναγκασμό συντριπτικής υποχώρησης του αντιπάλου με δυνατότητα όμως και άμεσης επανεκκίνησης των πληγωμένων αλλά κερδοφόρων σχέσεων.

Εκτιμάται ότι η αντιπαράθεση δεν θα κλιμακωθεί περαιτέρω σε στρατιωτικό επίπεδο αλλά θα αποτελέσει πλήγμα στις πολύπλευρες σχέσεις Ρωσίας-Τουρκίας. Η οικονομική συνεργασία μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας, ειδικά στα θέματα της ενέργειας, είναι σημαντική και αμοιβαία επωφελής και θα αποτελέσει τροχοπέδη σε ενδεχόμενη κλιμάκωση. Η ιστορία όμως αποκαλύπτει ότι παρά τις αμοιβαίες επωφελείς οικονομικές σχέσεις μεταξύ δύο γειτονικών δυνάμεων με περιφερειακές φιλοδοξίες, η αντιπαλότητα και οι τριβές είναι τα αναπόφευκτα και κυρίαρχα χαρακτηριστικά των μεταξύ τους σχέσεων. Ευτυχώς, η μη ύπαρξη-σήμερα- μεταξύ τους κοινών χερσαίων συνόρων δρα θετικά για πρόληψη σύγκρουσης. Ο ορθολογισμός υποστηρίζει ότι επί του παρόντος, αμφότερες οι δυνάμεις δεν έχουν συμφέρον από όξυνση των σχέσεων και από μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.

Βέβαια δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής και το γεγονός ότι τα κράτη ως ορθολογικοί δρώντες ενίοτε αποτυγχάνουν να λειτουργήσουν ορθολογικά.

* Υποστράτηγος εα, μέλος του ΕΛΙΣΜΕ

    Print       Email

About the author

You might also like...

O ΑΡΧΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤA ΠΟΛΛΑ ΠΡΟΣΩΠΑ, ΧΡΟΝΙΚΟ ΜΙΑΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ 1685–1920, μυθιστόρημα του Μελέτη Μελετόπουλου

Read More →