Loading...
You are here:  Home  >  ΚΥΡΙΑ ΑΡΘΡΑ  >  Current Article

Μία εναλλακτική ανάγνωση της ευρωπαϊκής κρίσης

By   /   Οκτώβριος 23, 2015  /   Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Μία εναλλακτική ανάγνωση της ευρωπαϊκής κρίσης

    Print       Email

shutterstock_56666977_500

♦ της Ειρήνης-Ελένης Παπαδοπούλου*

Το 2012, όταν φοιτούσα στο 4ο έτος της σχολής μου, στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου, ήρθα αντιμέτωπη με το κρίσιμο ζήτημα της επιλογής θέματος για την πτυχιακή μου εργασία. Μετά από αρκετή έρευνα, κατέληξα στο να ασχοληθώ με το φαινόμενο της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης. Κατά την διάρκεια εκπόνησης της εργασίας μου, απασχολήθηκα πολύ με ερωτήματα όπως: τι είναι στην πραγματικότητα η ΕΕ και ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος να την μελετήσουμε; Μπορούμε να προσεγγίσουμε εναλλακτικά το ευρωπαϊκό φαινόμενο και το ταξίδι αυτό της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την ολοκλήρωση; Μπορεί η ΕΕ να οριστεί ως «Συμπολιτεία» και ποιό είναι το περιεχόμενο του όρου αυτού;

Σε αυτό το σημείο, θα ήθελα να προτείνω μια εναλλακτική προσέγγιση στην μελέτη της ΕΕ, με βάση την έννοια της «Συμπολιτείας» (παραπέμπω στα σχετικά έργα του Γ. Κοντογιώργη). Σκοπός της έννοιας αυτής είναι να ορίσει την πολιτική Ευρώπη. Παρουσιάζει τον παραλληλισμό της ευρωπαϊκής πραγματικότητας με την δομή και την εξέλιξη της Συμπολιτείας στην αρχαία Ελλάδα στο πλαίσιο των πόλεων-κρατών. Ο συσχετισμός αυτός επιτρέπει την βαθύτερη κατανόηση του ευρωπαϊκού φαινομένου και το θέτει στον αντίποδα των ομοσπονδιακών μορφών πολιτεύματος, των οποίων η προέλευση εντοπίζεται στην νεωτερική εποχή.

Στην περίπτωση της σύγχρονης Ευρώπης, το πολιτικό σύστημα περιορίζεται στην έννοια του κράτους, το οποίο αποστασιοποιείται από την κοινωνία των πολιτών και υποβαθμίζει τον ρόλο της σε αποκλειστικά ιδιωτικό πλαίσιο. Το ζήτημα εδώ δεν είναι η έλλειψη ενός ενιαίου ευρωπαϊκού «δήμου», αλλά ότι η ίδια η έννοια του «δήμου» δεν υφίσταται καν στην εποχή μας!

Η άποψη αυτή αποτελεί μία σκληρή κριτική στην σύγχρονη πολιτική επιστήμη και αποδομεί τον ίδιο τον πυρήνα της νεωτερικής πολιτικής σκέψης. Μια πολιτική σκέψη η οποία αποκαλεί τα πολιτικά συστήματα στο σύνολο τους «δημοκρατίες», βασιζόμενη στο σκεπτικό ότι το πολιτικό προσωπικό τους υπόκειται σε μια λαϊκή νομιμοποίηση. Αλλά αγνοεί ή παρακάμπτει πλήρως το γεγονός ότι στην ουσία του το πολιτικό σύστημα δεν είναι ούτε καν αμιγώς αντιπροσωπευτικό!

Για αυτούς τους λόγους, λοιπόν, η ευρωπαϊκή «Συμπολιτεία» σήμερα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την φύση των πολιτικών συστημάτων των κρατών-μελών της, δηλαδή στην ουσία από τους ηγέτες των κυβερνήσεων. Επιπλέον, η επιμονή της πολιτικής Ευρώπης να εστιάζει σχεδόν αποκλειστικά στην «αγορά», έχει ως αποτέλεσμα την δημιουργία ανισορροπιών στις σχέσεις μεταξύ κοινωνίας των πολιτών, κράτους και «αγοράς» υπέρ της τελευταίας. Αυτή η ανισορροπία πρέπει να αποδοθεί στον ουσιαστικό αποκλεισμό της κοινωνίας από το πολιτικό σύστημα. Αυτήν την παρουσίαση των συμφερόντων της «αγοράς» ως τελικό στόχο της πολιτικής Ευρώπης, θα μπορούσαμε να την δούμε και από μια άλλη οπτική γωνία. Τα κράτη-μέλη της ΕΕ προσεγγίζουν την πολιτική μέσα από το πρίσμα της εξουσίας και δεν την αντιλαμβάνονται ως πεδίο εφαρμογής της ελευθερίας. Αυτό συμβαίνει διότι η ίδια η δομή του πολιτικού συστήματος των κρατών-μελών βασίζεται στην αυστηρή διχοτόμηση κοινωνίας και πολιτικής. Αποτέλεσμα αυτού είναι ότι ο συμπολιτειακός χαρακτήρας της ΕΕ καθίσταται, τελικά, ένα εργαλείο στα χέρια των ηγετών του πολιτικού και τοποθετεί τα ατομικά/κρατικά συμφέροντα υπεράνω του κοινού ευρωπαϊκού συμφέροντος.

Αν σκεφτούμε, λοιπόν, το γεγονός ότι ο σύγχρονος πολίτης θεωρείται ιδιώτης, υποκείμενο του κράτους, που απλώς καλείται να νομιμοποιήσει την εξουσία του πολιτικού προσωπικού, μπορούμε εύκολα να συμπεράνουμε το εξής: ο Ευρωπαίος πολίτης είναι ένα ελλιπές πολιτικό υποκείμενο! Με βάση τα ανωτέρω σκιαγραφείται η νεωτερική σύλληψη της Ένωσης. Μίας Ένωσης με χαρακτηριστικά της τις βασικά διακρατικές σχέσεις, τον έλεγχο των οργάνων λήψης των αποφάσεων από τις κυβερνήσεις και την αναφορά στο κοινωνικό συμφέρον, αφήνοντας παρ’ όλα ταύτα το ίδιο το κοινωνικό σύνολο αμέτοχο! Η κοινωνία των πολιτών αποτελεί απλά μια υπήκοο κοινωνία, που δρα ως ένας εξωθεσμικός παράγοντας απλής νομιμοποίησης.

Όλα τα παραπάνω οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ο αναπροσανατολισμός του πολιτικού σκοπού της ΕΕ, από τα συμφέροντα της «αγοράς» στο κοινό συμφέρον των λαών, μπορεί να επιτευχθεί μέσα από μια νέα ισορροπία των σχέσεων κοινωνίας, πολιτικής και «αγοράς». Αυτό απαιτεί την ανασυγκρότηση της κοινωνίας των πολιτών σε δήμο. Για μια Ευρώπη που εξακολουθεί να στηρίζεται σε μια διεθνή συνθήκη και στερείται μίας συνειδητοποιημένης κοινωνίας, συγκροτημένης σε πραγματικό δήμο, η μετάβαση από τις “δημοκρατίες των επιθετικών προσδιορισμών” στην πραγματική δημοκρατία, δεν θα είναι ούτε εύκολη ούτε γραμμική.

 * μεταπτυχιακής φοιτήτριας Πολιτικών Επιστημών

    Print       Email

About the author

You might also like...

Η “αντίσταση” είναι το εύκολο, το δύσκολο είναι η σκληρή εργασία για την εθνική ανασυγκρότηση.

Read More →