Loading...
You are here:  Home  >  ΕΠΙ ΤΟΥ ΠΙΕΣΤΗΡΙΟΥ  >  Current Article

Η Ρωσία ως Παράγοντας της Ευρωπαϊκής Τάξης

By   /   Ιανουάριος 27, 2015  /   Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Η Ρωσία ως Παράγοντας της Ευρωπαϊκής Τάξης

    Print       Email

xartis-rosias [27-1-2015]

♦ του Χρήστου Ζιώγα*

Είναι γεγονός αναμφισβήτητο πως την τελευταία δεκαπενταετία παρατηρείται  διαρκής ενίσχυση της θέσης και του ρόλου της Ρωσικής Ομοσπονδίας στον ευρύτερο καταμερισμό ισχύος, συγκρινόμενη ιδιαίτερα με την πρώιμη μεταψυχροπολεμική εποχή. Η ρωσική ηγεσία υπό τον Βλαντίμιρ Πούτιν, τόσο στον πρωθυπουργικό όσο στον Προεδρικό θώκο, επεδίωξε σταθερά και αποφασιστικά να αναβαθμίσει τη Ρωσία ως συνδιαμορφωτή των τεκταινομένων στο ευρωπαϊκό αλλά και διεθνές γίγνεσθαι.

Οι καλές σχέσεις  Δύσης – Ρωσίας κατά τη δεκαετία του ΄90 οφείλονταν εν πολλοίς στη δυσμενή θέση της δεύτερης και επηρεάστηκαν σταδιακά από την  συνεχή ενσωμάτωση κρατών, που βρίσκονταν στη σφαίρα επιρροής ή στην επικράτεια της Σοβιετικής Ένωσης, στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ, γεγονός που συν τω χρόνω αποτέλεσε για τη Ρωσία μη ανεκτή κατάσταση. Η αυξανόμενη εξάλλου εξάρτηση της Ένωσης από τους ενεργειακούς πόρους της Ρωσίας έπρεπε να συνοδευθεί από σταθερότητα στις σχέσεις των δύο. Έτσι εγκαινιάστηκαν δύο νέες πολιτικές: “The Partnership and Co-operation Agreement” (1994) και η «Κοινή Στρατηγική» (1999), για ενίσχυση και συντονισμό της ευρωπαϊκής πολιτικής έναντι της Ρωσίας. Βέβαια ο ενεργειακός τομέας διαμορφώθηκε κι ως πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ Ρωσίας και Δύσης στο βαθμό που η πρώτη τον χρησιμοποιεί για να αλιεύσει πολιτικά οφέλη.

Μετά το 2000 και την ένταξη νέων μελών η ευρωπαϊκή πολιτική έναντι της Ρωσίας εμπλουτίζεται, κατά κάποιον τρόπο, με τις πολιτικές «ευαισθησίες» των νέων μελών. Συγκεκριμένα τα «παλιά» μέλη εμφανίζονται πιο φιλο-ρωσικά επιθυμώντας την ανάπτυξη εμπορικών και οικονομικών σχέσεων με τη Ρωσία, ενώ τα «νέα»,  οι χώρες  δηλαδή του πρώην Συμφώνου της Βαρσοβίας οι οποίες εξαιτίας των σοβιετικών τραυματικών εμπειριών αλλά και της αυξανόμενης επιρροής σε αυτά των ΗΠΑ, επιθυμούσαν η προσέγγιση με τη Ρωσία να επικεντρωθεί σε σαφώς πιο κανονιστικά ζητήματα, όπως αυτά του εκδημοκρατισμού και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ταυτόχρονα, οι ΗΠΑ στην προσπάθειάς τους να ενισχύσουν τη θέση τους στην πολύ σημαντική περιφέρεια της Ευρασίας και να καθησυχάσουν τα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης επιδίωξαν την εισδοχή τόσο της Γεωργίας όσο και της Ουκρανίας στους ατλαντικούς θεσμούς. Η «Πορτοκαλί Επανάσταση» του 2004  στην Ουκρανία, ο πόλεμος της Ρωσίας με τη Γεωργία το 2008 όπως και η Ρωσο-Ουκρανική κρίση του φυσικού αερίου του 2009 επέφεραν αλλαγή της ευρωπαϊκής πολιτικής με την υιοθέτηση μιας νέας στρατηγικής που οδήγησε στη γνωστή συμφωνία που φέρει το όνομα «Ανατολική Συνεργασία». Η εν λόγω δράση προς τα έξι κράτη της αποκαλούμενης «κοινής γειτονιάς» Ουκρανία, Γεωργία, Μολδαβία, Αζερμπαϊτζάν, την Αρμενία και υπό προϋποθέσεις την Λευκορωσία εστιάζει στην ανάπτυξη καλών μεταξύ τους σχέσεων και έχει ως απώτερο στόχο την αντιμετώπιση της ρωσικής επιθετικότητας. Ένας επιπλέον λόγος της αντιπαράθεσης μεταξύ Ρωσίας – Δύσης είναι η πρόθεση των ΗΠΑ ν’ αναπτύξουν αντιπυραυλικά συστήματα στην ανατολική Ευρώπη. Η επιλογή των ΗΠΑ να ανατρέψουν, όχι σε παρόντα αλλά σε μέλλοντα χρόνο, την ισχύουσα πυρηνική ισορροπία δημιουργούν ρωσικές αντιδράσεις στην εγκατάσταση των εν λόγω συστημάτων προσθέτοντας ένα ακόμη πρόβλημα στις σχέσεις Ρωσίας και Δύσης. Αναμφίβολα η Ρωσία επιδιώκει να ανατρέψει τα τετελεσμένα της πρώτης μεταψυχροπολεμικής περιόδου, χρησιμοποιώντας ακόμη και βία όπου είναι αναγκαίο και εφικτό, έτσι ώστε να ενισχύσει τη θέση και το ρόλο έναντι των δυτικών χωρών και κυρίως των ΗΠΑ.

Εντός του μεταβαλλόμενου περιφερειακού και διεθνούς συστήματος οι αισιόδοξες αντιλήψεις, που είχαν δημιουργηθεί μετά το τέλος του ψυχρού πολέμου για μια φιλελεύθερη διεθνή κοινωνία και τάξη, μάλλον έχουν υποχωρήσει. Η, σαφώς πιο ενεργητική, πολιτική της Ρωσίας καταδεικνύει την επιθυμία της ν’ ανακτήσει την επιρροή της, πολιτική και οικονομική, στον ευρασιατικό χώρο εμποδίζοντας την περαιτέρω διεύρυνση του ΝΑΤΟ και της ΕΕ στην περιοχή που θεωρεί ως «εγγύς εξωτερικό» επιδιώκοντας να επανακτήσει το καθεστώς μιας μεγάλης περιφερειακής δύναμης, γεγονός όμως που εγείρει ζητήματα σχετικά με τη σταθερότητα στην Ευρώπη. Μέχρι πoιο βαθμό είναι διατεθειμένες οι Ηνωμένες Πολιτείες και η ΕΕ να αποδεχθούν τον αναβαθμισμένο ρόλο της Ρωσίας και να έλθουν σε συμφωνία μαζί της προωθώντας την ευρωπαϊκή τάξη; Ταυτόχρονα ποια είναι τα όρια του νέου ρόλου που θέλει η Ρωσία να διαδραματίσει; Η παρούσα κρίση στην Ουκρανία εμπεριέχει περισσότερο το στοιχείο της αντιπαράθεσης παρά της συνεννόησης. Ο ρωσικός παράγοντας, στο βαθμό που αποκτήσει ηγεμονικά χαρακτηριστικά, δεν θα αποτελεί ιστορικά ένα πρωτόγνωρο στοιχείο για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Η σοβιετική απειλή πάντως λειτούργησε συσπειρωτικά κατά τον Ψυχρό Πόλεμο.

*Διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων

    Print       Email

About the author

You might also like...

Παρουσίαση του βιβλίου «Ο άρχοντας με τα πολλά πρόσωπα», Παλιά Βουλή, 26/11/17, 12.00 μμ

Read More →