Loading...
You are here:  Home  >  ΑΦΙΕΡΩΜΑ  >  Current Article

Η παιδεία, μόνη εγγύηση ότι η επανίδρυση του ταλαίπωρου κράτους μας δεν θα κτισθεί και πάλι επί κινουμένης άμμου

By   /   Ιούλιος 21, 2014  /   Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Η παιδεία, μόνη εγγύηση ότι η επανίδρυση του ταλαίπωρου κράτους μας δεν θα κτισθεί και πάλι επί κινουμένης άμμου

    Print       Email

του  Κώστα Μ. Σταματόπουλου* 

♦ Πιθανότατα να είναι καλό γι’ αυτούς οι πολιτικοί να μην έχουν γνώση της ιστορίας. Διότι όχι μόνον οι δηλώσεις τους, αλλά και αυτές οι προσδοκίες τους, θα έχαναν κάτι από την βεβαιότητά τους, θα χαμήλωναν και θα εγίνοντο πιο ταπεινές, πιο επιφυλακτικές, από μόνη την γνώση ότι τόσοι προ αυτών συνάδελφοί τους είχαν εκφρασθεί με τον ίδιο αυτάρεσκο και απόλυτο τρόπο –ορισμένοι, μάλιστα, είχαν επιχειρήσει να περάσουν από τα λόγιο στις πράξεις– και ιδού πως τα πράγματα, παρά τις ενίοτε επίπονες προσπάθειές τους, παρέμεναν αμετάλλακτα στην κατάσταση που τα είχαν βρει. Αυτά για τους κοινούς μικρούς συνήθεις πολιτικούς, τους διακατεχόμενους, όμως, από αγνές και πατριωτικές προθέσεις. Αλλά και άλλοι, που μπροστά τους φαντάζουν γίγαντες, κι ορισμένοι – ελάχιστοι – πράγματι ήσαν, απέτυχαν· ενίοτε κι αυτοί οι ίδιοι, ωθούμενοι από αχαλίνωτα πάτρια πάθη που τους ξεπερνούσαν κυριαρχώντας τους εντελώς, αν δεν κατήργησαν οι ίδιοι τραγικά το έργο τους, το πρόδωσαν σε τέτοιον βαθμό ώστε να καταλήξει αδειανό πουκάμισο*.

Από ιδρύσεως, λοιπόν, του νεοελληνικού κράτους, άλλο δεν κάνουν οι ταγοί του από το να το επανιδρύουν. Μετά τον αδικοχαμένο μέγιστο Καποδίστρια, ας θυμηθούμε τις λίαν φιλότιμες προσπάθειες της Αντιβασιλείας και του Όθωνα, την φερέλπιδα επανάσταση του 1843, το άκρως για την εποχή του φιλελεύθερο Σύνταγμα του 1864, την υιοθέτηση της «δεδηλωμένης» που άνοιξε τον δρόμο για την περίοδο ανόρθωσης του Χαριλάου Τρικούπη, την επανάσταση του 1909, την έλευση του Ελευθερίου Βενιζέλου και το νέο προοδευτικό Σύνταγμα του 1911, την Επαναστατική Κυβέρνηση το 1922 και την εγκαθίδρυση της Αβασίλευτης Δημοκρατίας ενάμισι χρόνο αργότερα, την παλινόρθωση του 1935, το καθεστώς της 4ης Αυγούστου, την ανασυγκρότηση των κυβερνήσεων της τριετίας του Εθνικού Συναγερμού, την «χρυσή» καραμανλική οκταετία, την ουτοπική Ένωση Κέντρου, την Ελλάδα των Ελλήνων (Ορθοδόξων) Χριστιανών (διόλου, όσο τουλάχιστον μεταπολιτευτικώς διατυμπανίσθηκε, καθολικώς διαμαρτυρομένων), την Ελλάδα της Μεταπολιτεύσεως και εν συνεχεία την Ελλάδα της ανδρεοπαπανδρεϊκής Αλλαγής (της οποίας τώρα πληρώνομε, συν τους τόκους, τον λογαριασμό), της μητσοτακικής μεσοβασιλείας, των σημιτικών μαγειρεμάτων, των δύο θλιβερών επιγόνων παλιών ηγετών, και τέλος της «τρόϊκας», με την οποία, υπό μία έννοια, επιστρέφομε επί τα χείρω … στην περίοδο της οθωνικής αντιβασιλείας!

Μα, θα μου πείτε, είναι καλύτερα να καθίσομε με σταυρωμένα χέρια και να μην επιχειρήσομε να βελτιώσομε μία κατάσταση που μας εξοργίζει και μας ταπεινώνει ατομικά και συλλογικά καθημερινώς; Ασφαλώς όχι! Το επιθυμητό, μάλιστα, θα ήταν να εντάσσονταν στην ευγενή αυτή προσπάθεια όσο το δυνατόν πιο πολλοί. Να ενταχθούν με ορμή και να την ενισχύσουν με αποφασιστικότητα και σύνεση, προϋπόθεση της οποίας είναι η διάκριση, ώστε να μην πέσουν, όπως συνέβη τόσες και τόσες φορές στο παρελθόν, θύματα απατεώνων. Ας συγκρατήσομε, επομένως, την ανάγκη της ασκήσεως ελέγχου εκ μέρους της κοινωνίας, αποστολή που για να την φέρει κανείς σε πέρας απαιτούνται εγρήγορση και κατάρτιση, με άλλα λόγια παιδεία. Ότι οι άνθρωποι δεν είναι άγγελοι, είναι το μόνο βέβαιο. Σε μία δε χώρα με ρευστή συνείδηση θεσμών και ροπή στην προσωπολατρία, είναι σίγουρο ότι και το ιδανικώτερο σύστημα ταχύτατα θα διαστραφεί, αν δεν το ελέγχει σε κάθε βήμα η κοινωνία (κάτι που αδυνατεί να κάνει αν δεν μετασχηματισθεί) ή ελλείψει αυτής ελεγκτικός/ρυθμιστικός ύπατος θεσμός.

Το κατά κεφαλήν χαμηλότατο μορφωτικό επίπεδο, σε συνδυασμό με την παθητικότητα που επιδεικνύει ο Ρωμηός για τα κρείττονα αν κουτσοβολεύεται προσωπικώς, και τον φθόνο που αυτόματα νιώθει απέναντι σε κάθε μορφής επιτυχία και υπεροχή, ακόμη και την πιο εξόφθαλμα αξιοκρατική, είναι η εγγύηση για την επέλαση, την εγκατάσταση και την συνεπόμενη ασύστολη λαφυραγωγία, ήτοι το άρμεγμα μέχρι στραγγίσματος του δημοσίου πλούτου, εκ μέρους των επιτηδείων, παντός ιδεολογικού προσωπείου.

Απέναντι σε αυτά τα από αιώνων κληρονομούμενα ημέτερα ορμητικώτατα πάθη, τις αδράνειες και τις τόσες ανεπάρκειες ως προς την εφαρμογή κανόνων που επλάσθησαν από κοινωνίες αλλότριες και πολιτικές παραδόσεις σε μεγάλο βαθμό σοβαρά αποκλίνουσες, από διαφορετικό με άλλα λόγια τύπο ανθρώπου, η διάκριση των εξουσιών, ο περιορισμός του αριθμού των βουλευτικών θητειών, το ασύμβατο της ιδιότητος υπουργού και βουλευτή, η ενίσχυση της πολιτειακής εξουσίας ώστε να αποφεύγεται η συγκέντρωση της πάσας εξουσίας στον πρωθυπουργό – ακόμη και στην περίπτωση όπου ο τελευταίος δεν στηρίζεται παρά στο 15% του εκλογικού σώματος – , η εξυγίανση της δημόσιας διοικήσεως, είναι οπωσδήποτε πράγματα ωφέλιμα. Αλλά δεν αρκούν. Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι χάρις στην νέα τάξη πραγμάτων θα εξασφαλιστεί, στην καλύτερη δε των περιπτώσεων, μία ανοδική το πολύ οκταετία – της οποίας την ευεργεσία διόλου δεν υποτιμώ – κι ότι μετά, τα πράγματα θα κυλήσουν και πάλι στις σταθερές, οικείες μας οθωμανικές πρακτικές, ώστε με ειλικρίνεια ή εκ του πονηρού κάποιοι να κάνουν ξανά λόγο για νέα επανίδρυση του κράτους.

Και τούτο δει ποιήσαι κακείνο μη αφιέναι, είναι το συμπέρασμα στο οποίο αμέσως καταλήγομε, υπαινισσόμενοι την συμπόρευση της ριζικής πολιτικής μεταρρύθμισης με το σε βάθος – βάθος ψυχής και βάθος χρόνου – πολύπλευρο και καθολικό έργο της παιδείας. Αλλά και εδώ τα πράγματα δεν είναι απλά, ακόμη και αν υποθέσομε ότι επετεύχθη η επικράτηση του ιδανικού καθεστώτος. Τούτο δε, διότι η εξουσία κινείται με ρυθμούς το πολύ τετραετίας ή οκταετίας, η δε Παιδεία με τον αργόσυρτο ρυθμό των γενεών. Ας γίνει σαφές ότι δεν αναφέρομαι σε επιδερμικές βελτιώσεις· αλλά στο εξαιρετικά σύνθετο εκείνο αναμορφωτικό σύστημα, που θα φέρει σε πέρας, στο χρονικό όριο που θα κριθεί απαραίτητο, το έργο της εκ βάθρων μετατροπής της νοοτροπίας και συμπεριφορών, που αταλάντευτα, μετά από κάθε βραχύβια, δίκην πυροτεχνήματος, αναλαμπή, μάς φέρνουν πίσω στο ζοφερό και λιμνάζον σημείο της αφετηρίας μας. Που θα αμβλύνει τα χρόνια ελαττώματα, τις αδράνειες και τις στρεβλώσεις, ορισμένα δε θα επιτύχει να τα μεταλλάξει, αναστρέφοντάς τα και χρησιμοποιώντας την ίδια δύναμη ψυχής που τα γέννησε και που τα θρέφει, από ποταπά και ιδιοτελή, σε ευγενή και κοινωφελή. Με άλλα λόγια, που θα μετατρέψει τον διαρκώς ανήσυχο πλην αδιάπτωτα υποταγμένο ραγιά σε πολίτη.

Πώς θα πλάσομε δασκάλους, πώς θα πλάσομε γονείς; Ιδού το μέγα ερώτημα. Πώς τόσον οι μεν όσο και οι δε θα διαμορφώσουν ανθρώπους κατά το δυνατόν με ελεύθερη συνείδηση, ηθικούς και πατριώτες; Και πώς όλα αυτά θα συντελεσθούν υπό καθεστώς δημοκρατίας, χωρίς το οποίο όλα πάραυτα ακυρώνονται; Και τέλος πώς δεν θα ανατραπούν προτού τους δοθεί χρόνος να καρποφορήσουν; Τα ερωτήματα είναι τόσο πολλά όσο είναι και αναπάντητα, και σχεδόν καταδικάζουν την όλη μας συζήτηση να παραμείνει ακαδημαϊκή, μια άσκηση επί χάρτου, μια απορία.

Στηριζόμενος στις καθ’ ημάς ιδιαιτερότητες, αναρωτιέμαι, μήπως και πάλι δεν θα έπρεπε, ενώ συζητούμε για ανασύσταση-αναδιάταξη των κρατικών θεσμών και με τον κίνδυνο μήπως δεν ενηλικιωθούμε ποτέ πολιτικά, μήπως το πραγματικό ζητούμενο είναι η εξεύρεση και η δημοκρατικώ τω τρόπω ανάρρηση στην αρχή του ικανού ενός. Του ικανού ενός που θα επέβαλε όχι το άριστο, αλλ’ οπωσδήποτε το πιο λειτουργικό και αποδοτικό σύστημα όχι μόνο διακυβέρνησης, αλλά πρωτίστως, επιμένω, παιδείας· με κύριους και κατεπείγοντες τους αναπόφευκτα απώτερης καρποφορίας στόχους που προηγουμένως ετέθησαν, και που ισοδυναμούν με την απόκτηση των προϋποθέσεων εδραίωσης της δημοκρατίας και την μόνη εγγύηση ότι η επανίδρυση του ταλαίπωρου κράτους μας δεν θα κτισθεί και πάλι επί κινουμένης άμμου. Ως πολλαπλά ικανός και επομένως προσγειωμένος, δεν του διαφεύγει ότι και αυτός εν μέρει θα ματαιοπονήσει. Ωστόσο, ώριμος ων, αναγνωρίζει την αξία της καλής σποράς και του σπόρου που αθέατα δυναμώνει και μεταμορφώνεται. Κατά το ανθρώπινο ανιδιοτελής, δεν τον ενοχλεί ότι ο ίδιος πιθανότατα δεν θα ζήσει να δει το βλάστεμα και την καρποφορία.… Φρονώ εν κατακλείδι πως είναι κυρίως η κραυγαλέα απουσία του ικανού ενός που προκαλεί την συζήτηση περί επανιδρύσεως του κράτους σε επίπεδο θεσμών. Συζήτηση που οπωσδήποτε κρύβει δικαιολογημένη αγανάκτηση για τα μέχρι τώρα κακώς συμβαίνοντα – τα οποία σημειωτέον η πλειονότητα θα εξακολουθούσε ασμένως να επικροτεί και να εύχεται την μακροημέρευσή τους αν δεν μας είχε οικονομικά πλήξει η κρίση – όπως φανερώνει περισσή και από ένα σημείο και πέρα ύποπτη έως και επικίνδυνη αφέλεια.

Άλλωστε, ίσως να μην είναι τυχαίο ότι, στον τόπο μας, όλες οι μέχρι σήμερα σοβαρές μεταρρυθμιστικές προσπάθειες απέρρευσαν από τον ικανό ένα, και επέζησαν στο μέτρο που ο ίδιος δεν τις διέστρεψε κινούμενος ιδιοτελώς και που ανταποκρίνονταν σε πραγματική και συνειδητοποιημένη ανάγκη της κοινής γνώμης. Με άλλα λόγια, αν δε απέφεραν τους αναμενόμενους καρπούς, κι αν δεν άντεξαν στον χρόνο, τούτο οφείλεται στο σαθρό θεμέλιο της Παιδείας των πολλών (ενίοτε και του ενός που και αυτός δεν μπορεί παρά να είναι μέρος του συνόλου), πάνω στο οποίο αναγκαστικά τα πάντα ερείδονται και που εξακολουθεί να πλάθει ανθρώπους ασύμβατους στο να ενταχθούν και να επιμείνουν σε οιαδήποτε ουσιαστικά μετασχηματιστική προοπτική.

(*) Στον νου μας πρώτη έρχεται, λόγω του μεγέθους του ανδρός, η γεμάτη αντιφάσεις περίπτωση του Ελευθερίου Βενιζέλου, ο οποίος, ενώ εκσυγχρονίζει σε βαθμό οιονεί επανίδρυσης το κράτος το 1911, θεσπίζοντας μάλιστα την μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων των οποίων δραματικά αυξάνει τον αριθμό, επιβάλλει στην δημόσια διοίκηση, το 1917-1920, τον στυγνότερο κομματισμό που ποτέ γνώρισε η χώρα, και που επίσης, μετά την νέα λαμπρή τετραετία 1928-1932, έχοντας χάσει σε αψεγάδιαστες εκλογές την εξουσία, επιχειρεί εναντίον της νόμιμης κυβερνήσεως του μετριοπαθούς Παναγή Τσαλδάρη και με σκοπό την ανατροπή της, δύο κινήματα, το 1933 και το 1935.

 

    Print       Email
  • Published: 3 έτη ago on Ιούλιος 21, 2014
  • By:
  • Last Modified: Ιούλιος 21, 2014 @ 4:52 μμ
  • Filed Under: ΑΦΙΕΡΩΜΑ

You might also like...

Μπορεί το failed-state να γίνει κράτος;

Read More →