Loading...
You are here:  Home  >  ΦΑΚΕΛΛΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ  >  Current Article

Η Κίνα ετοιμάζει την πλατειά λεωφόρο προς την Δύση

By   /   Ιούνιος 16, 2015  /   Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Η Κίνα ετοιμάζει την πλατειά λεωφόρο προς την Δύση

    Print       Email

shangai_2B1-715x350

♦ του Στάθη Καραπάνου

Ο αρχαίος Δρόμος του Μεταξιού, στα ίχνη του οποίου καλλιεργήθηκαν οι μακραίωνες σχέσεις των χωρών της ευρασιατικής ηπείρου, δεν υπήρξε σε καμμία χρονική στιγμή ένας αληθινός δρόμος, παρά μία σειρά από διαφορετικά και εναλλακτικά μονοπάτια που διέσχιζαν ερήμους, βουνά και κοιλάδες.

Επίσης, η διαδρομή αυτή μεταξύ Κίνας και Ευρώπης δεν περιοριζόταν στην εμπορεία υλικών αγαθών, αλλά υπήρξε εκ παραλλήλου φορέας πυκνής πολιτιστικής διακίνησης.

Έτσι και σήμερα, ο πολυσυζητημένος «Νέος Δρόμος του Μεταξιού» δεν αποτελεί ένα ενιαίο δίκτυο χερσαίων και θαλάσσιων υποδομών που ενώνει την Ανατολή με την Δύση, ούτε και εξυπηρετεί αποκλειστικά εμπορικούς σκοπούς. Η ιδέα ενός «Νέου Δρόμου του Μεταξιού» έχει πλέον λάβει σημαντικές γεωπολιτικές και γεωστρατηγικές διαστάσεις, οι οποίες μπορούν να διαμορφώσουν και να κρίνουν νέες ισορροπίες ισχύος μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων του πλανήτη.

Το 2013, ο πρόεδρος της Κίνας Σι Τζινπίνγκ πρότεινε επίσημα τον σχεδιασμό δύο εμπορικών αξόνων, που θα συνδέουν την ανατολική με την δυτική όχθη της Ευρασίας.

Η «Οικονομική Ζώνη του Δρόμου του Μεταξιού» θα ξεκινάει από την κινεζική πόλη Σιάν, θα διασχίζει μέσω ξηράς την Δυτική Κίνα, την Κεντρική Ασία, την Μέση Ανατολή και την Κωνσταντινούπολη, στην συνέχεια από τα Βαλκάνια θα εκτείνεται έως την Μόσχα και το Ρότερνταμ, και θα καταλήγει στην Βενετία.

Ο «Θαλάσσιος Δρόμος του Μεταξιού» θα συνδέει μέσω θαλάσσης τα λιμάνια της Κίνας με αυτά της Νοτιανατολικής Ασίας, της Ινδίας, της Ανατολικής Αφρικής και της Μεσογείου, με σημαντικό κόμβο το λιμάνι του Πειραιά και τερματισμό ξανά την Βενετία.

Οι δύο αυτές διαδρομές, που χαράχθηκαν στον πρόσφατο χάρτη τον οποίο δημοσίευσε το κινεζικό πρακτορείο Xinhua, αποτελούν για την κινεζική ηγεσία ένα ενιαίο σχέδιο, με την ονομασία «Ένας Δρόμος και Μία Ζώνη» (One Road and One Belt). Οι επενδύσεις της Κίνας θα συμπεριλάβουν βέβαια και περιοχές που δεν προσδιορίζονται ξεκάθαρα από τον συγκεκριμένο χάρτη.

Μόλις έναν χρόνο μετά, τα σχέδια του Πεκίνου άρχισαν να παίρνουν μορφή. Τον Νοέμβριο του 2014, ο πρόεδρος της Κίνας ανακοίνωσε την δημιουργία ενός επενδυτικού «Ταμείου του Δρόμου του Μεταξιού», ύψους 40 δισεκατομμυρίων δολλαρίων, με σκοπό την χρηματοδότηση έργων κατασκευής και επέκτασης σιδηροδρόμων, αυτοκινητοδρόμων, λιμανιών, πετρελαιαγωγών, αγωγών αερίου και άλλων υποδομών, που θα συμβάλουν στην εντατικοποίηση των εμπορικών σχέσεων των χωρών της Ασίας, της Ευρώπης και της Αφρικής.

Το «Ταμείο του Δρόμου του Μεταξιού» δεν είναι η μοναδική μεγάλη επενδυτική πρωτοβουλία που έχει αναλάβει η Κίνα τον τελευταίο καιρό. Τον Ιούλιο του 2014, το Πεκίνο, μαζί με τα υπόλοιπα μέλη της ομάδαςBRICS (Βραζιλία, Ρωσσία, Ινδία και Νότια Αφρική), συμφώνησαν να συνεισφέρουν συνολικά 100 δισεκατομμύρια δολλάρια για την ίδρυση της «Νέας Επενδυτικής Τράπεζας» (NDB), με έδρα την Σαγκάη. Η νέα τράπεζα των BRICS στοχεύει στην κατασκευή υποδομών και στην προστασία των χωρών αυτών από τις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών.

Ακόμη, τον περασμένο Οκτώβριο, η Κίνα συγκρότησε μία ομάδα 21 ασιατικών χωρών, με τις οποίες ίδρυσε την «Ασιατική Επενδυτική Τράπεζα Υποδομών» (AIIB), και υποσχέθηκε να διοχετεύσει στα ταμεία της 50δισεκατομμύρια δολλάρια.

Αυτές οι ενέργειες δηλώνουν μία αλλαγή κατεύθυνσης στην αναπτυξιακή στρατηγική της Κίνας, η οποία δεν εστιάζεται πλέον στην προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων σε κινεζικό έδαφος, αλλά, αντιθέτως, προωθεί κινεζικές επενδύσεις εκτός των συνόρων, δίνοντας έτσι διέξοδο στα τεράστια αποθέματα κεφαλαίου που δημιουργήθηκαν χάρη στην οικονομική ανάπτυξη των τελευταίων δεκαετιών.

Ο «Νέος Δρόμος του Μεταξιού», που σχεδιάζει η Κίνα, δεν έχει, όμως, μόνον εμπορικό χαρακτήρα. Στις ομιλίες του, ο Σι Τζινπίνγκ μιλάει για την δημιουργία μίας μεγάλης κοινότητας των ασιατικών χωρών, τα μέλη της οποίας θα συζητούν και θα αποφασίζουν από κοινού για τις ενδεδειγμένες στρατηγικές οικονομικής ανάπτυξης κάθε κράτους, έτσι ώστε να παράγονται κοινά οφέλη («win-win community»). Οι επενδύσεις κατά μήκους του «Νέου Δρόμου του Μεταξιού» θα τονώσουν τις οικονομίες των διαφόρων χωρών, θα παράγουν κοινωνική ευημερία και κατά συνέπεια θα διαμορφωθεί μία ευρεία περιοχή οικονομικής και πολιτικής σταθερότητας. Επιπλέον, η ανταλλαγή πολιτιστικών αξιών και ιδεών μεταξύ των ανθρώπων («people-to-people exchanges»), θα βοηθήσει κι αυτή με την σειρά της στο να δημιουργηθεί ένα κλίμα εμπιστοσύνης μεταξύ των λαών, στο πνεύμα του αρχαίου Δρόμου του Μεταξιού. Σε αυτό το μεγαλόπνοο όραμα παραπέμπει και η ίδια η ορολογία του «Ένας Δρόμος και Μία Ζώνη».

Το άνοιγμα που η Κίνα θέλει να πραγματοποιήσει προς τα δυτικά της, εξυπηρετεί τα ζωτικά συμφέροντα του Πεκίνου με τέσσερις διαφορετικούς τρόπους. Πρώτον, ωφελεί την ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας, δεδομένου ότι θα της επιτρέψει να αποκτήσει όλο και μεγαλύτερη πρόσβαση στα τεράστια αποθέματα ορυκτού πλούτου των χωρών της Ασίας, χώρες οι οποίες είναι γεωγραφικά πλησιέστερες στην Κίνα σε σχέση με τα πολιτικά ασταθή κράτη της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής. Δεύτερον, η σύναψη στρατηγικών συμμαχιών με τις τουρκόφωνες χώρες, με τις οποίες η Κίνα γειτνιάζει στα δυτικά της, μπορεί να μεταφραστεί σε εξασθένηση των αποσχιστικών τάσεων των Ουιγούρων στην κινεζική επαρχία Χιν-τζιάνγκ. Τρίτον, η δημιουργία εμπορικών διαδρομών προς τα δυτικά θα συμβάλλει στην οικονομική ανάπτυξη των φτωχότερων κεντρικών και δυτικών επαρχιών της Κίνας -σε σχέση με τις ήδη ανεπτυγμένες παράλιες μεγαλουπόλεις στα ανατολικά-, το οποίο αποτελεί εδώ και χρόνια κρίσιμη πρόκληση για την κινεζική ηγεσία. Τέταρτον, θα εξασφαλίσει την δίοδο των επενδύσεων και των εμπορικών της προϊόντων στην Ασία, την Αφρική και την Ευρώπη.

Η Κίνα, όμως, δεν είναι η μοναδική δύναμη που διατηρεί φιλοδοξίες στην Ασία. Αντιθέτως, στην ασιατική ήπειρο εξελίσσεται ένα μεγάλο γεωστρατηγικό παιχνίδι, με κύριους πρωταγωνιστές τις Η.Π.Α. και την Κίνα, παιχνίδι στο οποίο παίζει καθοριστικό ρόλο και η Ρωσσία. Ο «Νέος Δρόμος του Μεταξιού» της Κίνας θα αυξήσει, δίχως αμφιβολία, την πολιτική επιρροή του Πεκίνου σε πολλές ασιατικές χώρες, βάζοντας έτσι υπό δοκιμασία την κυριαρχία των ΗΠΑ στην περιοχή. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι πολλοί αναλυτές μιλούν για κινεζικό Σχέδιο Μάρσαλ. Οι νέοι επενδυτικοί οργανισμοί που η Κίνα προωθεί, όπως η NDB και η AIIB, αποτελούν ανομολόγητες προσπάθειες εξισορρόπησης της επιρροής που ασκούν οι Η.Π.Α. στην Ασία, μέσω του ΔΝΤ, της Ασιατικής Τράπεζας Ανάπτυξης και της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Η Ουάσινγκτων, από την πλευρά της, έχει κάνει προσπάθειες να προωθήσει τον δικό της «Νέο Δρόμο του Μεταξιού», που θα ενώνει τις οικονομίες των χωρών της Κεντρικής Ασίας με αυτές της Νότιας Ασίας, ήδη μετά την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Με την αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από το Αφγανιστάν, ο σχεδιασμός μιας προσεκτικής οικονομικής στρατηγικής για την Ασία, αναδύεται σε ακόμη μεγαλύτερη προτεραιότητα για την κυβέρνηση του Μπαράκ Ομπάμα. Στην Νοτιοανατολική Ασία, οι ΗΠΑ καλλιεργούν την υλοποίηση του «Υπερ-Ειρηνικού Συνεταιρισμού» (TPP), με ξεκάθαρο σκοπό τον αποκλεισμό της Κίνας.

Τέλος, η Ρωσσία απολαμβάνει ιστορικά μεγάλη πολιτική, οικονομική, στρατιωτική και πολιτιστική ισχύ στην Κεντρική Ασία, την οποία σίγουρα δεν επιθυμεί να αλλοιώσει εις βάρος της. Το 2011, ο Βλάντιμιρ Πούτιν πρότεινε την ιδέα μιας «Ευρασιατικής Ένωσης», η οποία έχει ως στόχο να προσελκύσει το Κιργιστάν και το Τατζικιστάν στην ήδη εμπεδωμένη συνεργασία μεταξύ Ρωσσίας, Λευκορωσίας και Καζακστάν. Η Ρωσσία έχει δείξει βέβαια πως, όταν πρόκειται για πρωτοβουλίες με αντιαμερικανικό χαρακτήρα, δεν αποφεύγει να συνεργαστεί με την Κίνα.

Ζωηρή συζήτηση γίνεται σε ακαδημαϊκό και πολιτικό επίπεδο, σχετικά με το αν η Κίνα πρέπει να αλλάξει την προσέγγισή της στα θέματα εξωτερικής πολιτικής, εγκαταλείποντας την στρατηγική του «χαμηλού προφίλ» που ακολουθεί τις τελευταίες δεκαετίες (taoguangyanghui στα κινεζικά), για να προχωρήσει σε μια πιο δυναμική προσέγγιση, η οποία προϋποθέτει στρατηγικό σχεδιασμό της εξωτερικής της πολιτικής. Προς το παρόν, γεγονός είναι πως ο ενθουσιασμός με τον οποίο πολλά κράτη καλωσορίζουν τις κινεζικές επενδύσεις, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην προσήλωση του Πεκίνου στην αρχή της «μη παρέμβασης» στις εσωτερικές υποθέσεις των άλλων χωρών. Καταλυτικό ρόλο παίζει, επίσης, το ότι οι συνεργασίες που η Κίνα προωθεί είναι ανοιχτές σε οποιαδήποτε χώρα θέλει να συμμετάσχει. Παρά ταύτα, πρωτοβουλίες όπως αυτή του «Νέου Δρόμου του Μεταξιού», προκαλούν στις ΗΠΑ και στην Ρωσσία σοβαρές ανησυχίες σχετικά με τις μελλοντικές προθέσεις τις Κίνας.

Σπουδαίο διεθνές ενδιαφέρον έχει προκαλέσει η πρόταση του Σι Τζινπίνγκ για μια «νέα τυπολογία σχέσεων μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων», αποσκοπώντας στην δημιουργία ενός ειρηνικού πλαισίου συνεργασίας μεταξύ της αμερικανικής υπερδύναμης και των ανερχομένων δυνάμεων. Μένει να δούμε κατά πόσον αυτή η συνεργασία θα είναι εφικτή, μετά την εξάπλωση των οικονομικών συμφερόντων της Κίνας στην περιοχή την οποία ο Μπρεζίνσκι χαρακτήρισε ως «το κέντρο της παγκόσμιας ισχύος», δηλαδή την Ευρασία.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε βέβαια το γεγονός πως, σύμφωνα με κάποιους ιστορικούς, η κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής Βερολίνου-Βαγδάτης, υπήρξε ένα από τα αίτια που οδήγησαν την Μ. Βρεταννία και την Γερμανία στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

    Print       Email

About the author

You might also like...

Η Κύπρος, η Ευρώπη και η Ενέργεια

Read More →