Loading...
You are here:  Home  >  ΦΑΚΕΛΛΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ  >  Current Article

Η διπλωματία των αγωγών

By   /   Νοέμβριος 6, 2015  /   Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Η διπλωματία των αγωγών

    Print       Email

gus_pipeline

♦ του Θεοφάνη Μαλκίδη

Στις συναντήσεις των εκπροσώπων των ενεργειακών κολοσσών, μία πολύ συχνή «ερώτηση» είναι ποιός λειτουργεί ως υπουργός Εξωτερικών της Ρωσσίας. Η απάντηση είναι η Gazprom(!), μία εταιρεία με τις μεγαλύτερες κεφαλοποιήσεις στον κόσμο. Αν προσθέσουμε ότι ο πρώην καγκελάριος της Γερμανίας Γ. Σρέντερ ανέλαβε διευθύνων σύμβουλος στις ρωσσικές εταιρείες φυσικού αερίου και πετρελαίου, μπορούμε να καταλάβουμε τα μεγέθη, πολιτικά και οικονομικά. Παράλληλα, χώρες όπως το Αζερμπαϊτζάν, το Καζαχστάν, η Τουρκία, οι ΗΠΑ, η Γερμανία, άλλες παραγωγοί και άλλες όχι πετρελαίου και φυσικού αερίου, συναγωνίζονται την Ρωσσία για τον πρωταγωνιστικό ρόλο, ενώ υπερεθνικοί οργανισμοί, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, προσπαθούν να επωφεληθούν με κάθε τρόπο. Το βέβαιο, πάντως, είναι ότι η ενέργεια θα λειτουργεί ως μέσον για την επίτευξη σχεδίων, που σε άλλες περιόδους θα απαιτούσαν είτε συμβατική εξωτερική πολιτική, είτε όπλα…

Η Ρωσσία

Η απόφαση της Ρωσσίας να σχεδιάσει εκ νέου την διαδρομή του αγωγού South Stream προς την Τουρκία, εξέπληξε αρνητικά πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Όσοι είχαν στηρίξει τις ελπίδες τους στον South Stream για την σταθερότητα στην ΕΕ μέσω της ενέργειας, απογοητεύτηκαν. Αν και η κίνηση της Μόσχας μπορεί να αναγνωσθεί με πολλούς τρόπους, στην πραγματικότητα εντάσσεται στην ευρύτερη ρωσσική στρατηγική.

Η ιδέα ισχυροποίησης άλλων, ζωτικής σημασίας, περιφερειακών δυνάμεων, ώστε να δημιουργηθεί ένα πολυπολικό περιβάλλον, υπάρχει καιρό τώρα στην ρωσσική ατζέντα. Αυτό φάνηκε από τις επαφές και τις συμφωνίες που υπέγραψε η Ρωσσία με την Κίνα, την Ινδία και την Τουρκία. Για να διαπραγματευτεί με τις ισχυρές δυνάμεις, η Ρωσσία χρειάζεται εφεδρείες. Η Ρωσία έχει καταστεί ενεργειακή υπερδύναμη, με τους αγωγούς να αποτελούν εχέγγυα της εξωτερικής της πολιτικής, παρά την πρόσφατη πτώση στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.

Η αλλαγή στην κατεύθυνση του South Stream δίνει στην Τουρκία στρατηγική επιρροή στα Βαλκάνια, τον Καύκασο και στην ΕΕ. Έτσι, με την συμφωνία, η Ρωσσία κερδίζει μια μεγάλη αγορά, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την οικονομία της, ενώ η Τουρκία διασφαλίζει το απαραίτητο για αυτήν φυσικό αέριο, κερδίζοντας επίσης επιρροή.

Η κίνηση της Ρωσσίας συζητείται έντονα και αρνητικά στο εσωτερικό. Η κριτική στην κίνηση Πούτιν εστιάζεται στο γεγονός ότι δεν μπορεί να συμφέρει την Ρωσσία η ισχυροποίηση ενός παραδοσιακού της εχθρού και γεωπολιτικού της ανταγωνιστή, της Τουρκίας. Εξ άλλου υπάρχει ακόμα η Συρία, η Κριμαία και η σύγκρουση Αρμενίας – Αζερμπαϊτζάν, όπου Ρωσσία και Τουρκία συγκρούονται, ανοικτά.

Η Τουρκία

Ο Ερντογάν, μιλώντας στα εγκαίνια των έργων κατασκευής του τουρκικού τμήματος του αγωγού ΤΑΝΑΡ, ο οποίος είναι ένας μόνον από τους ενεργειακούς «διαδρόμους» που εξυπηρετούν τα σχέδια μετατροπής της Τουρκίας σε «ενεργειακό κόμβο», ανέφερε μεταξύ των άλλων τα εξής: «Η Τουρκία υιοθέτησε την τελευταία δεκαετία μια προσεκτικά διαβαθμισμένη προσέγγιση στην πολιτική της αναφορικά με τους (ενεργειακούς) αγωγούς…», έχοντας, προσθέτοντας εμείς, πολλαπλά αποτελέσματα στην τουρκική οικονομία. Υπολογίζεται ότι, μόνον για τις ανάγκες του ΤΑΝΑΡ τα επόμενα χρόνια, θα χρειαστεί να παραχθούν στην Τουρκία 1,1 εκατομμύρια τόνοι χάλυβα.

Ο τουρκικός τύπος σημείωνε, μεταξύ άλλων, τα εξής: «Ακολουθώντας την ακύρωση του σχεδίου «South Stream» (Νότιο Ρεύμα) από την Ρωσσία προς όφελος του σχεδιασμένου «Τurkish Stream» (Τουρκικό Ρεύμα), η στρατηγική ενεργειακή συνεργασία της Τουρκίας με το Αζερμπαϊτζάν, με την Ρωσσία και την Περιφερειακή Διοίκηση στο Ιράκ (Ιρακινό Κουρδιστάν), διατηρείται κατά μήκος αυτόνομων τροχιών… Ο ΤΑΝΑΡ αντιπροσωπεύει ένα αληθινά διεθνές σχέδιο με σημαντικές διακλαδώσεις για τον κλάδο της Ενέργειας παγκοσμίως, όπως και μια θαυμάσια ευκαιρία για την εταιρική ωρίμανση της BOTAS (σ. σ. είναι η κρατική ενεργειακή εταιρεία της Τουρκίας, που ασχολείται κύρια με μεταφορά φυσικού αερίου και πετρελαίου) ως ενός διεθνούς ενεργειακού παίκτη» (Σαμπάχ, 20/3/2015).

Τα σχέδια ανάδειξης της Τουρκίας σε έναν κρίσιμο παίκτη για την ενέργεια στην περιοχή, γεννούν νέα δεδομένα. Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το «Τουρκικό Ρεύμα», που ίσως σηματοδοτήσει σύσφιξη της ρωσσο-τουρκικής συνεργασίας, σε μια περίοδο που η «ρήξη» στις σχέσεις Ρωσσίας – Δύσης έχει ευρύτερες συνέπειες. Επίσης, εξετάζεται η κατασκευή υποθαλάσσιου αγωγού, που θα μεταφέρει ισραηλινό φυσικό αέριο μέσω Τουρκίας στην Ευρώπη και γίνεται λόγος για «μια 25ετή συμφωνία αερίου μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ, που θα βελτιώσει τις σχέσεις των δύο χωρών».

Στην 14η Τουρκική Διεθνή Συνδιάσκεψη Πετρελαίου και Φυσικού Αερίου, που έγινε τον περασμένο Μάρτιο στην Άγκυρα, ειπώθηκε ότι τα 3/4 των παγκοσμίων διαπιστωμένων αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου βρίσκονται σε περιοχές που γειτονεύουν με την Τουρκία, δηλαδή σε χώρες της Κεντρικής Ασίας, του Καυκάσου και της Μέσης Ανατολής.

Εκτός από το «Τουρκικό Ρεύμα» και τον αγωγό αερίου ΤΑΝΑΡ [που θα μεταφέρει αέριο του Αζερμπαϊτζάν από το κοίτασμα «Σαχ Ντενίζ» στην Ευρώπη μέσω Τουρκίας και Γεωργίας ως τμήμα του «Νότιου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου» (Southern Gas Corridor), που περιέχει μεταξύ άλλων και τον Διαδριατικό Αγωγό γνωστό ως ΤΑΡ], η Τουρκία διαπερνάται από διάφορους ακόμα αγωγούς, που είτε λειτουργούν ήδη είτε βρίσκονται στα σκαριά. Για παράδειγμα, υπάρχει ήδη ο «Blue Stream» («Μπλε Ρεύμα»), που διασχίζοντας τον Εύξεινο Πόντο μεταφέρει εδώ και χρόνια ρωσσικό φυσικό αέριο στην Τουρκία. Επίσης, στην Τουρκία καταλήγει και ο «Αγωγός Νοτίου Καυκάσου», που μεταφέρει Αζέρικο αέριο από το «Σαχ Ντενίζ» (η Τουρκία καλύπτει τις ενεργειακές της ανάγκες μόλις κατά 26% από εγχώριους πόρους).

Την ίδια στιγμή, προχωρούν συμφωνίες συνεργασίας με το Ιρακινό Κουρδιστάν, ώστε η αυτόνομη κουρδική περιφέρεια του Ιράκ να μπορέσει να διοχετεύει στις αγορές μέσω Τουρκίας 20-30 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου. Τον Δεκέμβριο του 2014, ανακοινώνοντας την υπογραφή μιας συμφωνίας συνεργασίας 50 ετών με την Τουρκία, ο υπουργός Ανάπτυξης του Ιρακινού Κουρδιστάν Ντερμπάς Ρεσούλ δήλωσε ότι «το σχέδιο είναι το αέριο να «κινηθεί» μέχρι το 2017». Μάλιστα, πολλοί εκτιμούν ότι η δυναμική «εμφάνιση» του ιρακινού αερίου στις αγορές θα προκαλέσει διάφορες αλυσσιδωτές αντιδράσεις, εξηγώντας ότι το ιρακινό αέριο είναι πολύ φτηνότερο από το ιρανικό (μέχρι και 50%).

Τον ίδιο μήνα, δημοσίευμα του αραβικού δικτύου «Αλ Μόνιτορ» κατέγραφε ότι Ιράν – Τουρκμενιστάν έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον να συνδεθούν με τον ΤΑΝΑΡ, αναζητώντας δίκτυα που θα διοχετεύσουν το αέριό τους στις αγορές, εν όψει και νέων δεδομένων, όπως μιας πιθανής «αποκατάστασης» των σχέσεων Ιράν – Δύσης.

Αγωγοί και Ελλάδα

Εν μέσω της μεγάλης αναταραχής στις διαπραγματεύσεις ανάμεσα στην Ελλάδα και τους διεθνείς δανειστές της, ο Έλληνας πρωθυπουργός βρέθηκε στην Μόσχα για μια επίσημη συνάντηση με τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Κατά την διάρκεια της συνέντευξης τύπου που ακολούθησε, προέκυψε ότι η Ρωσσία είχε προσφέρει στην Ελλάδα μια ισχυρή συνεργασία σε έργα φυσικού αερίου. Η προοπτική αυτή παρουσιάστηκε από τον Πούτιν ως δυναμικός παράγων, που αλλάζει τα δεδομένα για την ελληνική οικονομία. Ο Πούτιν δήλωσε ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να κερδίσει «εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ» μέσω της διαμετακόμισης φυσικού αερίου ετησίως, προσθέτοντας ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα έσοδα αυτά για την αποπληρωμή του χρέους της προς τους πιστωτές. Ο Πούτιν δήλωσε επίσης ότι η Ρωσσία θα εξετάσει την δυνατότητα παροχής δανείων προς την Ελλάδα για την εκτέλεση, από κοινού, των μεγάλης κλίμακας έργων του φυσικού αερίου. Αυτή ήταν μια αναφορά στον Turkish Stream, τον αγωγό που ανακοίνωσε τον Δεκέμβριο του 2014 ο πρόεδρος της Ρωσσίας, αγωγός ο οποίος αναμένεται να μεταφέρει σημαντικές ποσότητες ρωσσικού φυσικού αερίου προς την Τουρκία και την Ευρώπη, παρακάμπτοντας την Ουκρανία από το 2019 και έπειτα.

Ο Ρώσσος πρόεδρος έχει προαναγγείλει ότι ο αγωγός (που υπολογίζεται να στοιχίσει σχεδόν 40 δισ. δολλάρια) θα φτάσει στα ελληνοτουρκικά σύνορα στο τέλος του 2016, με στόχο από το 2019 οι παραδόσεις του ρωσσικού φυσικού αερίου, που σήμερα γίνονται μέσω της Ουκρανίας (το 40% της συνολικής ποσότητας των 140 bcm που εξάγονται στην Ευρώπη), να σταματήσουν, και οι αντίστοιχες ποσότητες να παραδίδονται στα ελληνοτουρκικά σύνορα. Ένα σχέδιο που έχει όχι μόνον ενεργειακή σημασία αλλά και διπλωματική, καθώς έτσι δεν εξαρτώνται πλέον οι εξαγωγές της Gazprom από την εχθρική πια Ουκρανία και συγχρόνως στερεί εκατοντάδες εκατομμύρια δολλάρια από τα τέλη διέλευσης, τα οποία σήμερα καταβάλλονται στην κυβέρνηση του Κιέβου. Η Ρωσσία επίσης θέλει να προλάβει την «άλωση» της ευρωπαϊκής αγοράς τόσο από τις εξαγωγές αμερικανικού LNG, που αναμένεται να ξεκινήσουν το 2016, όσο και από την ανάπτυξη των νέων δικτύων που υποστηρίζει η Ευρώπη για μεταφορά φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν, το Τουρκμενιστάν και όταν οι πολιτικές συνθήκες το επιτρέψουν, από το Ιράν.

Σύμφωνα με τον Έλληνα πρωθυπουργό, η κατασκευή ενός αγωγού που θα συνδέει το σημείο άφιξης του αγωγού στα ελληνοτουρκικά σύνορα με τα σύνορα με τα Σκόπια (από όπου το φυσικό αέριο μπορεί να ρέει προς τα βόρεια προς την Αυστρία μέσω της ΠΓΔΜ, της Σερβίας και της Ουγγαρίας) μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις όσον αφορά την δημιουργία θέσεων απασχόλησης στην Ελλάδα.

Επιπλέον, η Ελλάδα ελπίζει ότι μια αναβάθμιση της συνεργασίας στον τομέα του φυσικού αερίου με την Ρωσσία θα οδηγήσει επίσης σε μια σημαντική έκπτωση για τις εισαγωγές ρωσσικού φυσικού αερίου, σε ένα επίπεδο της τάξης του 10%. Λαμβάνοντας υπ’όψιν ότι η μέση τιμή που καταβάλλεται από την Ελλάδα για το ρωσσικό φυσικό αέριο ήταν περίπου 440 ευρώ ανά χίλια κυβικά μέτρα το 2013, και ότι η Ελλάδα σε ετήσια βάση εισάγει από την Ρωσσία περίπου 2,4 bcm φυσικού αερίου, ο ετήσιος λογαριασμός φυσικού αερίου της Ελλάδα θα μπορούσε να εκτιμηθεί σε περίπου 1 δις ευρώ. Μια έκπτωση, λοιπόν, της τάξεως του 10%, θα αποτελούσε έτσι μια καθαρή εξοικονόμηση περίπου 100 εκατομμυρίων ευρώ.

Για να συγκρίνουμε το πακέτο «ρωσσικό φυσικό αέριο» με το πακέτο διάσωσης της Ελλάδας, το άθροισμα των δυνητικών τελών ετήσιας διέλευσης των 380 εκατομμυρίων ευρώ και η πιθανή ετήσια εξοικονόμηση για το φυσικό αέριο των 100 εκατομμυρίων ευρώ έχουν μια καθαρή αξία 4,8 δις ευρώ (υπολογίζοντάς την με το ισχύον μακροπρόθεσμο επιτόκιο του 10%). Αυτό το ποσόν είναι δύο τάξεις μεγέθους μικρότερο από το Δεύτερο Πρόγραμμα Οικονομικής Προσαρμογής που εγκρίθηκε από τους υπουργούς Οικονομικών της Ευρωζώνης το 2012, η οποία προβλέπει οικονομική ενίσχυση 164,5 δις ευρώ μέχρι το τέλος του 2014. Επιπλέον, λαμβάνοντας υπ’όψιν ότι η Eurostat εκτιμά τις συνολικές ετήσιες κρατικές δαπάνες στην Ελλάδα σε 107 δις ευρώ, η επίπτωση του πακέτου «ρωσσικό φυσικό αέριο» επί των συνολικών ετησίων κρατικών δαπανών της χώρας περιορίζεται στο 0,5%.

Τέλος, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο Πούτιν, για ακόμη μία φορά μετά την σχεδόν 15ετή περιπέτεια του πετρελαιαγωγού Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη, επενδύει στον πόθο της Ελλάδας να αναλάβει ουσιαστικώτερο και σημαντικώτερο ρόλο ως κόμβος μεταφοράς ενέργειας προς την Ευρώπη, και αυτή ήταν η προσφορά του προς τον Τσίπρα.

Είναι εμφανές ότι η ενέργεια καθορίζει ένα μεγάλο μέρος της εξωτερικής πολιτικής των χωρών στον Καύκασο, στην Κεντρική Ασία και βεβαίως στην Μέση Ανατολή, αλλά και ενώσεων χωρών, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι αγωγοί πετρελαίου και φυσικού αερίου θα αποτελέσουν όργανα της εξωτερικής πολιτικής που θα αντικαταστήσουν άλλα παλαιότερα και πιο συμβατικά. Η συνέχεια αναμένεται με ενδιαφέρον, αφού φαίνεται ότι η ενέργεια θα είναι μέσον πίεσης για υποχωρήσεις και λεόντειες συμφωνίες, προς όφελος πάντοτε του ισχυρού. Ειδικά σήμερα, που οι εξελίξεις είναι τόσο ραγδαίες σε όλα τα επίπεδα.

    Print       Email

About the author

You might also like...

Η Κύπρος, η Ευρώπη και η Ενέργεια

Read More →