Loading...
You are here:  Home  >  ΦΑΚΕΛΛΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ  >  Current Article

Η Γεωργία μεταξύ Ρωσσίας και ΗΠΑ

By   /   Νοέμβριος 12, 2015  /   Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Η Γεωργία μεταξύ Ρωσσίας και ΗΠΑ

    Print       Email

Untitled

♦ του Γιάννη Χατζόπουλου

Η περιοχή του Καυκάσου έχει ιδιαίτερη γεωστρατηγική σημασία, αφού αποτελεί κόμβο ανάμεσα στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, του Περσικού Κόλπου με το ευρωπαϊκό τμήμα της Ρωσσίας από την μία πλευρά, και της Τουρκίας με την περιοχή της Κασπίας από την άλλη. Από τον Καύκασο γίνεται, μέσω αγωγών, η διέλευση πετρελαίου και φυσικού αερίου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο αγωγός Μπακού-Τσεϊχάν (μέσω Τιφλίδας), που μεταφέρει στις δυτικές αγορές πάνω από ένα εκατομμύριο βαρέλια αζερικού πετρελαίου ημερησίως. Παράλληλα, ο Καύκασος έγινε πεδίο συγκρούσεων μεταξύ Αζερμπαϊτζάν- Αρμενίας, με επίκεντρο το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, και Γεωργίας-Ρωσσίας, με επίκεντρο την Αμπχαζία και τη Νότια Οσετία. Μάλιστα, ο σύμβουλος των Αμερικανών προέδρων και ακαδημαϊκός Ζμπίγκνιoυ Μπρεζίνσκι έχει χαρακτηρίσει τον Καύκασο ως τα «ευρασιατικά Βαλκάνια». Ο Νότιος Καύκασος ανήκει στη ζώνη των «ειδικών στρατηγικών συμφερόντων» της Ρωσσίας, ενώ και οι ΗΠΑ, η ΕΕ και το ΝΑΤΟ και έχουν στρέψει το γεωπολιτικό ενδιαφέρον τους στην περιοχή. Γενικώτερα, ο Καύκασος έχει ξεχωριστή γεωπολιτική και γεωοικονομική σημασία και αποτελεί στόχο των μεγαλεπήβολων σχεδίων της Ρωσσίας και των ΗΠΑ. Μία από τις υπερκαυκάσιες δημοκρατίες που αποτελεί διαχρονικά το «μήλον της Έριδος» για τις δύο μεγάλες δυνάμεις είναι η Γεωργία, που προσεγγίζει την Δύση, επιδιώκοντας την ένταξή της στους ευρω-ατλαντικούς θεσμούς.

Ο πόλεμος στη Ν.Οσετία και η στάση Ρωσσίας-ΗΠΑ

Η αντιπαράθεση μεταξύ Γεωργίας και Ρωσσίας ξεκίνησε με επίκεντρο την Νότια Οσετία, η οποία αποσπάστηκε από την Γεωργία στον πόλεμο του 1991-1992. Ρωσσικές δυνάμεις τοποθετήθηκαν έπειτα στην Νότια Οσετία ως ειρηνευτική δύναμη υπό την εξουσιοδότηση και τον έλεγχο της Επιτροπής για την Επίλυση της Σύγκρουσης μεταξύ Γεωργίας-Οσετίας, στην οποία μετέχουν η Ρωσσία, η Γεωργία και η Βόρεια και η Νότια Οσετία. Μετά την διάλυση της ΕΣΣΔ, η Γεωργία ανακήρυξε την ανεξαρτησία της το 1991. Η Αμπχαζία και η Νότια Οσετία διεκδικούσαν την ανεξαρτησία τους ήδη από τη δεκαετία του ’80. Παρ’όλα αυτά και οι δύο συμπεριελήφθησαν στα διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα της Γεωργίας, με αποτέλεσμα να ανακηρύξουν de facto την ανεξαρτησία τους, σχηματίζοντας ανεξάρτητες κυβερνήσεις. Οι δύο περιοχές διαφέρουν ως προς στρατηγική σπουδαιότητα, αφού η Ν.Οσετία είναι μια φτωχή ορεινή περιοχή, ενώ η Αμπχαζία, έχει ενδιαφέρουσες αγροτικές και τουριστικές προοπτικές λόγω της ακτής της στη Μαύρη Θάλασσα. Επίσης, η πλήρως εξαρτημένη από την Μόσχα Νότια Οσετία εκδήλωσε σε αρκετές περιστάσεις την επιθυμία της για ένταξη στην Ρωσσία. Μάλιστα, το Κρεμλίνο καθόριζε την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της. Αντίθετα, η Αμπχαζία διατηρούσε πάντα την ανεξαρτησία της, αλλά δεν επιδίωξε να ενσωματωθεί στην Ρωσσία.

Οι πολεμικές συγκρούσεις που ξέσπασαν μεταξύ Γεωργίας-Ν. Οσετίας-Αμπχαζίας κατέστησαν την Ρωσσία κεντρικό συνομιλητή, η οποία έκανε αισθητή την παρουσία της στην περιοχή με ειρηνευτικές δυνάμεις. Η Γεωργία σήμερα δεν αναγνωρίζει την Νότια Οσσετία και την Αμπχαζία ως αυτόνομες περιοχές, θεωρώντας τις δικά της εδάφη. Οι δύο αυτές περιοχές, λόγω της ισχυρής παρουσίας πολιτών ρωσσικής καταγωγής, ανέπτυξαν σχέσεις με την Ρωσσία, η οποία παραχώρησε ρωσσικά διαβατήρια στους περισσότερους. Η σημαντική γεωπολιτική θέση των δύο αυτών περιοχών αλλά και της Γεωργίας, οδήγησε σταδιακά σε σύγκρουση την Γεωργία και την Ρωσσία. Μετά την λήξη του πολέμου του 1992-1993, οι αυτονομιστές διακήρυξαν την απόσχιση και την ένωση με την Ρωσσία και προχώρησαν στην de facto ανεξαρτησία, χωρίς όμως να έχουν επίσημα αναγνωρισθεί από καμμία χώρα, συμπεριλαμβανομένης και της Ρωσσίας.

Νέα όξυνση στις ρωσσο-γεωργιανές σχέσεις έλαβε χώρα όταν ο Γεωργιανός πρόεδρος Σαακασβίλι, που ανέλαβε την εξουσία το 2003, επεδίωξε στενές σχέσεις με τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ και υποσχέθηκε επανένωση όλης της περιοχής του. Η Τιφλίδα κατηγόρησε την Ρωσσία ότι επιχείρησε να υπονομεύσει την κυβέρνηση της Γεωργίας με την παροχή υποστήριξης στους αυτονομιστές της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας, καθώς και για την άρνησή της να αποσύρει τα ρωσσικά στρατεύματα που υπάρχουν στην Γεωργία. Επιπλέον, η Μόσχα αντιτίθετο στην προσέγγιση της Γεωργίας με την ΕΕ και το ΝΑΤΟ. Από την πλευρά τους, οι ΗΠΑ αντιτάχθηκαν στην εισβολή της Γεωργίας στην Νότια Οσετία το 2004 και το 2006, με κύρια συνέπεια την απομάκρυνση του Γεωργιανού υπουργού Άμυνας Ηρακλή Οκρουασβίλι, που είχε υποσχεθεί ότι θα γιόρταζε την νέα χρονιά το 2007 στο Τσκινβάλι! 

Οι συγκρούσεις στις αποσχισθείσες περιοχές της Αμπχαζίας και της Ν. Οσετίας δεν άργησαν να λάβουν χώρα. Τον Ιούλιο του 2006, η Γεωργία επανέκτησε τον έλεγχο ενός τμήματος της Αμπχαζίας, μετονομάζοντάς το σε Άνω Aμπχαζία. Το γεγονός αυτό οδήγησε την Ρωσσία στην επίσημη υποστήριξη της αυτοδιάθεσης των περιοχών της Γεωργίας. Επίσης, το 2006 άρχισε ο λεγόμενος «πόλεμος του κρασιού», κατά τον οποίο η Ρωσσία διέκοψε την αγορά κρασιού από την Γεωργία, οδηγώντας σε κρίση την γεωργιανή οικονομία. Η Μόσχα διέκοψε τις εμπορικές και τις οικονομικές σχέσεις με την Τιφλίδα και χρησιμοποίησε την ενέργεια ως διπλωματικό εργαλείο, τριπλασιάζοντας την τιμή του φυσικού αερίου προς την Τιφλίδα σχεδόν στο διπλάσιο από την παρεχομένη τιμή προς την Αρμενία και την Ουκρανία. Το γεγονός αυτό ανάγκασε την Γεωργία να στραφεί σε εναλλακτικές προμήθειες ενέργειας μέσω Αζερμπαϊτζάν και Τουρκίας. Στις 12 Νοεμβρίου 2006, η Ν. Οσετία διεξήγαγε δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία, με τους πολίτες να τάσσονται υπέρ αυτής, χωρίς όμως το δημοψήφισμα να τύχει διεθνούς αναγνώρισης. Επίσης, η αποσχισθείσα περιοχή της Αμπχαζίας ζήτησε επίσημα την αναγνώρισή της.

Η Ρωσσία ασκεί επιρροή στην Γεωργία με την παροχή φυσικού αερίου. Η Μόσχα ενοχλείται για τον αγωγό από την Κασπία προς την Τουρκία δια μέσου της Γεωργίας, που παρακάμπτει την Ρωσσία. Το Κρεμλίνο θεωρεί πως η Αμπχαζία και η Νότια Οσετία πρέπει να τύχουν της ιδίας μεταχείρισης με το Κόσσοβο, εάν το τελευταίο αποκτήσει ανεξαρτησία. Σε αυτήν την περίπτωση, η Ρωσσία πιθανόν να κάνει το ίδιο και με τις αποσχισθείσες περιοχές της Γεωργίας.

Επίσης, η Ρωσσία θεωρεί την Γεωργία ως υπεύθυνη για τις «έγχρωμες επαναστάσεις» στην Ουκρανία και το Κιργιστάν, που επιδιώκουν την φυγή τους από την σφαίρα επιρροής της Μόσχας. Μάλιστα, η Μόσχα πιστεύει ότι, πίσω από την στάση της Γεωργίας, βρίσκονται οι ΗΠΑ, που θέλουν να προωθήσουν τις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις στην Γεωργία. προτείνοντας έναρξη των διμερών συνομιλιών μεταξύ της Ρωσσίας και της Γεωργίας. Η διπλή κίνηση των ΗΠΑ προς υποστήριξη της Γεωργίας ήταν η αποστολή στρατιωτικών συμβούλων στην υπερκαυκάσια δημοκρατία και η παροχή εξοπλισμού στον γεωργιανό στρατό. Παράλληλα, η Ουάσινγκτων υποστηρίζει την υποψηφιότητα της Γεωργίας στο ΝΑΤΟ. Η γεωργιανή υποψηφιότητα στην Βορειοατλαντική Συμμαχία εκλαμβάνεται από την Μόσχα ως στρατηγική κίνηση των ΗΠΑ, με στόχο την περικύκλωση της Ρωσσίας και τον τερματισμό της περιφερειακής επιρροής της.

Οι ΗΠΑ έχουν οριστεί ως μεσολαβητής τόσο από τον Ιβανισβίλι όσο από τον φιλοδυτικό προκάτοχό του Σαακασβίλι, και διαθέτουν σημαντική επιρροή στην Γεωργία. Μετά από την στενή συνεργασία της κυβέρνησης Μπους με τον Σαακασβίλι, ο Μπάρακ Ομπάμα έδωσε πολύ μεγαλύτερη έμφαση στην θεσμική συνεργασία, προχωρώντας στην δημιουργία επιτροπών με στόχο την συνεργασία στην άμυνα και σε άλλους τομείς. Η επιρροή των ΗΠΑ είναι αποτέλεσμα της επιθετικής στάσης της Μόσχας προς την Τιφλίδα, παρ’όλο που η Ευρωπαϊκή Πολιτική Καλής Γειτονίας, η οποία επιδιώκει να προωθήσει την σύσφιξη των σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και των γειτόνων της, έχει προσφέρει βοήθεια στην Γεωργία, με την απελευθέρωση του καθεστώτος ταξιδιωτικών θεωρήσεων. Αν η Ουάσινγκτων επέτρεπε την πτώση της Γεωργίας, τα υπόλοιπα κράτη της Ευρασίας (Αζερμπαϊτζάν, Καζακστάν και Ουκρανία), που έχουν αναπτύξει σχέσεις με τους δυτικούς θεσμούς, πιθανότατα να αναθεωρούσαν την θέση τους υπό την απειλή της Μόσχας. Επιπλέον, η επίθεση της Ρωσσίας στην Γεωργία και η ανατροπή της κυβέρνησης Σαακασβίλι, θα είχαν αρνητικές συνέπειες για τις ΗΠΑ στην Ευρασία, καθώς θα κινδύνευαν να απολέσουν την υποστήριξη από πρώην σοβιετικές χώρες της Ευρασίας στις επιχειρήσεις στο Αφγανιστάν, και τις ελπίδες για αύξηση των εξαγωγών των ποσοτήτων ενέργειας από τις χώρες αυτές προς την Δύση.

Στις 4 Ιουλίου 2008, η Νότια Οσετία κήρυξε γενική επιστράτευση, ύστερα από την επίθεση που δέχθηκε από γεωργιανές στρατιωτικές δυνάμεις, που είχε ως αποτέλεσμα το θάνατο έξι πολιτών. Η ρωσσική αεροπορία πραγματοποίησε, ως πρώτη αντίδραση, προειδοποιητικές πτήσεις πάνω από τη Ν. Οσετία. Οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός στις 7 Ιουλίου. Κατόπιν, Ρωσσία και Γεωργία κάθησαν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων υπό την αιγίδα του ΟΗΕ και ασκήθηκαν πιέσεις στις δύο πλευρές για τον τερματισμό των παραβιάσεων της συνθήκης.

Στις 8 Αυγούστου του 2008, λίγο πριν από την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων του Πεκίνου, γεωργιανές στρατιωτικές δυνάμεις παραβίασαν την εκεχειρία, επιτιθέμενες εναντίον του Τσχινβάλι, πρωτεύουσας της Ν. Οσετίας, με την αιτιολογία της αποκατάστασης της συνταγματικής τάξης. Σχεδόν αμέσως με την επίθεση του γεωργιανού στρατού, και ενώ οι γεωργιανές δυνάμεις κλιμάκωναν την επίθεση, ρωσσικά στρατεύματα εισήλθαν στο έδαφος της Ν. Οσετίας, υποστηριζόμενα από άρματα μάχης, ενώ η ρωσσική αεροπορία βομβάρδισε στρατιωτική βάση κοντά στην Τιφλίδα. Από το απόγευμα της 8ης Αυγούστου μαινόταν η μάχη για τον έλεγχο της πρωτεύουσας της Ν. Οσετίας Τσχινβάλι, που υπέστη σφοδρούς βομβαρδισμούς και μεγάλες καταστροφές, καθώς και θάνατο αμάχων.

Η Γεωργία τέθηκε σε κατάσταση πολέμου για δεκαπέντε μέρες, ενώ αναγκάστηκε να ανακαλέσει τους 2.οοο στρατιώτες που είχε αποστείλει στο Ιράκ. Την επόμενη μέρα οι μάχες γενικεύθηκαν, καθώς οι Ρώσσοι εισήλθαν στην Αμπχαζία, ενώ ρωσσικά βομβαρδιστικά κατέστρεψαν το λιμάνι του Πότι, καθώς και έπληξαν στρατιωτικούς στόχους στην πόλη Γκόρι. Στην Γεωργία μετέβη κοινή αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των ΗΠΑ και του ΟΟΣΑ, προκειμένου να συμβάλει στην αποκλιμάκωση της κρίσης.

Γεωργιανοί, Οσέτιοι και Ρώσσοι, αλλά κυρίως άμαχοι πολίτες, ηλικιωμένοι και παιδιά, έπεσαν νεκροί από τους «τυφλούς» βομβαρδισμούς του γεωργιανού στρατού, ενώ μαζικό κύμα προσφύγων μετακινήθηκε από την Νότια Οσετία προς την Βόρεια Οσετία ,που αποτελεί τμήμα της Ρωσσίας, όσο και προς την Γεωργία. Ο τότε πρόεδρος της Γεωργίας Μιχαήλ Σαακασβίλι κατήγγειλε το γεγονός της αποστολής χιλιάδων Ρώσσων στρατιωτών, και έκανε γνωστό ότι έχουν καταρριφθεί πολλά ρωσικά αεροσκάφη, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών της Ρωσσίας Σεργκέι Λαβρόφ αναφέρθηκε στην εθνοκάθαρση των Οσέτιων-πολλοί από τους οποίους κατέχουν ρωσσικό διαβατήριο-από τον γεωργιανό στρατό. Με την κατάληψη της πόλης Γκόρι, μόλις 76 χλμ. δυτικά της Τιφλίδας, και τις κινήσεις των ρωσσικών στρατευμάτων στην γύρω περιοχή, ο γεωργιανός στρατός αναδιπλώθηκε νοτιοδυτικά, αφήνοντας τον έλεγχο της περιοχής στους Ρώσσους, με σκοπό την υπεράσπιση της Τιφλίδας σε περίπτωση ρωσσικής επίθεσης. Μετά το τέλος των εχθροπραξιών, η Ρωσσία αναγνώρισε την ανεξαρτησία της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας. Ακολούθησαν μετά από λίγες μέρες η Νικαράγουα, η Λευκορωσία, η Βενεζουέλα και ο Λίβανος, που με την σειρά τους αναγνώρισαν την ανεξαρτησία των δύο περιοχών.

Στις 12 Αυγούστου 2008, ο πρόεδρος της Ρωσσίας Ντμίτρι Μεντβέντεφ συνάντησε τον Γάλλο ομόλογό του Νικολά Σαρκοζί, που είχε αναλάβει μεσολαβητική πρωτοβουλία με την χώρα του προεδρεύουσα στην ΕΕ, και ενέκριναν ένα σχέδιο ειρήνης έξι σημείων. Στο σχέδιο συμφώνησε και ο πρόεδρος της Γεωργίας Μιχαήλ Σαακασβίλι. Το σχέδιο του Σαρκοζί προέβλεπε αρχικά μόνον τα πρώτα τέσσερα σημεία, ενώ η Ρωσσία πρόσθεσε τα άλλα δύο. Τα επίμαχα σημεία ήταν τα εξής: 1) Απαγόρευση της χρήσης βίας. 2) Οριστική διακοπή των εχθροπραξιών. 3) Ελεύθερη πρόσβαση στην ανθρωπιστική βοήθεια (χωρίς ωστόσο να επιτραπεί η επιστροφή των προσφύγων). 4) Τα γεωργιανά στρατεύματα πρέπει να αποσυρθούν στις κανονικές βάσεις στρατοπέδευσής τους. 5) Οι ρωσσικές στρατιωτικές δυνάμεις πρέπει να αποσυρθούν στις αρχικές τους γραμμές πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών. Πριν από την ενεργοποίηση των διεθνών μηχανισμών, οι ρωσσικές ειρηνευτικές δυνάμεις θα εφαρμόσουν πρόσθετα μέτρα ασφαλείας. 6. Έναρξη διεθνούς διαλόγου σχετικά με την μελλοντική κατάσταση της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας και την διασφάλιση της ασφάλειάς τους σε βάθος χρόνου.

Στις 23 Νοεμβρίου του 2008, η αυτοκινητοπομπή που μετέφερε τον Σαακασβίλι και τον πρόεδρο της Πολωνίας Λεχ Καζίνσκι, που επισκεπτόταν τηΝ Γεωργία, δέχτηκε ένοπλη επίθεση ενώ διέσχιζε τα όρια της Νότιας Οσετίας. Ο πρόεδρος της Πολωνίας κατήγγειλε την επόμενη ημέρα τις ρωσσικές δυνάμεις ως υπεύθυνες για την επίθεση. Η Μόσχα αρνήθηκε τις κατηγορίες για απόπειρα δολοφονίας του Καζίνσκι και του Σαακασβίλι, κατηγορώντας την Τιφλίδα για σκόπιμη πρόκληση, ενώ έξι μέρες αργότερα, η γερμανική εφημερίδα Frankfurter Allgemeine, επικαλέσθηκε έκθεση της πολωνικής μυστικής υπηρεσίας ABW, στην οποία θεωρείται πως η επίθεση ήταν προβοκάτσια των Γεωργιανών, ενώ παραθέτει και στοιχεία από καταθέσεις στην γεωργιανή Βουλή για την επίθεση του γεωργιανού στρατού στην Νότια Οσετία και την Αμπχαζία.

Σύμφωνα με την έκθεση του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Σεπτέμβριος 2009), που συνέταξε η Ελβετίδα διπλωμάτις Χάϊντι Ταλιαβίνι, με την βοήθεια 30 ευρωπαϊκών στρατιωτικών, νομικών και εμπειρογνωμόνων της ιστορίας, ο «πόλεμος των πέντε ημερών» στην Γεωργία άρχισε με μια γεωργιανή επίθεση που δεν δικαιολογείται από το διεθνές δίκαιο, το οποίο, ωστόσο, και οι δύο πλευρές παραβίασαν. Επίσης, σύμφωνα με την έκθεση, περίπου 850 άνθρωποι σκοτώθηκαν τον Αύγουστο του 2008, περισσότεροι από 100.000 έφυγαν από τα σπίτια τους, περίπου 35.000 από τους οποίους παραμένουν εκτοπισμένοι.

Η συνεχιζόμενη καταστροφή, που ήρθε μετά την συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, δεν ήταν δικαιολογημένη, με οποιοδήποτε μέσο… «Δεν δικαιολογείται ο βομβαρδισμός της πρωτεύουσας Τσχινβάλι από τις γεωργιανές ένοπλες δυνάμεις κατά την διάρκεια της νύχτας από την 7η προς την 8η Αυγούστου 2008 σηματοδότησε την έναρξη της μεγάλης κλίμακας ένοπλης σύρραξης στην Γεωργία», αναφέρει η έκθεση. Αναφέρει επίσης, για τον ισχυρισμό της Γεωργίας ότι υπήρξε μια μεγάλης κλίμακας ρωσσική στρατιωτική εισβολή στην Νότια Οσετία πριν από το ξέσπασμα του πολέμου, πως δεν θα μπορούσε να είναι «επαρκώς τεκμηριωμένος», αν και υπάρχουν ενδείξεις ενός μικρότερου επιπέδου συγκέντρωσης στρατιωτικών δυνάμεων. Τέλος, η έκθεση αναφέρει ότι, αν και οι αρχικές αμυντικές ενέργειες της Ρωσσίας πίσω από τις επιθέσεις στο προσωπικό της στην Νότια Οσετία ήταν δικαιολογημένες, οι επόμενες κινήσεις της «πήγαν πολύ πέρα ​​από τα εύλογα όρια της άμυνας» και έγιναν «κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου». Η Ρωσσία αναγνώρισε την ανεξαρτησία της Ν.Οσετίας και της Αμπχαζίας και έχει τονίσει ότι θα αναλάβει τον ρόλο της προστάτιδας δύναμης. Ωστόσο, η Γεωργία και η συντριπτική πλειοψηφία της διεθνούς κοινότητας εξακολουθεί να την θεωρεί ως τμήμα της Γεωργίας, και η αναγνώριση της Ρωσσίας «πρέπει να θεωρηθεί ότι δεν ισχύει στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου, καθώς και οι παραβιάσεις της εδαφικής ακεραιότητας και της κυριαρχίας της Γεωργίας».

Στις 14/12/2012 πραγματοποιήθηκε στην Γενεύη η πρώτη συνάντηση του υφυπουργού Εξωτερικών της Ρωσσίας Γκριγκόρι Καράσιν με τον ειδικό απεσταλμένο του πρωθυπουργού της Γεωργίας για θέματα που αφορούν τις σχέσεις με την Ρωσσία, Ζουράμπ Αμπασίτζε. Στην συνάντηση, οι δύο πλευρές συζήτησαν αποκλειστικά τις διμερείς σχέσεις, χωρίς να θίξουν τα θέματα της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας. Η κίνηση της Ρωσσίας να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας, οδήγησε την Τιφλίδα να διακόψει τις διπλωματικές σχέσεις με την Μόσχα και να ανακηρύξει τις πρώην αυτόνομες περιοχές της «εδάφη υπό κατοχή». Η Ρωσσία επιθυμεί την ακύρωση του νόμου «Περί κατοχής» και τον τερματισμό της εκστρατείας κατά της αναγνώρισης των δύο περιοχών. Επίσης, η Μόσχα θα ήθελε να διακόψει η Γεωργία τις προσφυγές μέσω του ΟΗΕ και άλλων διεθνών Οργανισμών. Τέλος, η Ρωσσία ζητάει από την Γεωργία να παγώσει την ενταξιακή της πορεία στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ.

Την 1η Μαρτίου 2013 πραγματοποιήθηκε στην Πράγα η δεύτερη συνάντηση των Καράσιν και Αμπασίτζε, όπου βασικά θέματα ήταν το θέμα της απλούστευσης της έκδοσης των ταξιδιωτικών θεωρήσεων και η αποκατάσταση των διμερών εμπορικών και οικονομικών σχέσεων. Οι δύο πλευρές εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για την πρόοδο που επιτεύχθηκε στις εμπορικές σχέσεις μεταξύ Γεωργίας και Ρωσσίας από την πρώτη συνάντηση και συμφώνησαν στο να συνεχίσουν να διευκολύνουν την έναρξη της εξαγωγής των γεωργιανών προϊόντων στην Ρωσσία, καθώς και την επέκταση του καταλόγου των γεωργιανών προϊόντων τα οποία θα μπορούν να διοχετευθούν στην ρωσσική αγορά.

Οι συμφωνίες της Ρωσσίας με την Αμπχαζία και τη Ν.Οσετία

Συμφωνία «στρατηγικής συνεργασίας» μεταξύ της Ρωσσίας και της Αμπχαζίας υπεγράφη στις 24 Νοεμβρίου 2014 στο Σόχι, προκαλώντας την έντονη αντίδραση της Γεωργίας, που έκανε λόγο για απόπειρα της Μόσχας για την προσάρτηση της περιοχής. Το ΝΑΤΟ και η ΕΕ εξέφρασαν την έντονη αποδοκιμασία τους για την συμφωνία. Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Γενς Στόλτενμπεργκ υπογράμμισε ότι η «λεγόμενη συνθήκη» δεν οδηγεί σε ειρηνική και διαρκή διευθέτηση της κατάστασης στην Γεωργία και πως η Συμμαχία δεν θα την αναγνωρίσει. Η Ύπατη Εκπρόσωπος της Εξωτερικής Πολιτικής της ΕΕ Φεντερίκα Μογκερίνι τόνισε ότι η συμφωνία παραβιάζει την κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα της Γεωργίας και είναι «επιζήμια για τις συνεχιζόμενες προσπάθειες για την σταθεροποίηση της κατάστασης της ασφάλειας στην περιοχή». Έντονη ήταν και η αντίδραση της Γεωργίας. Ο Γεωργιανός υπουργός Εξωτερικών Tαμάρ Μπερουχασβίλι θεώρησε την συμφωνία ως «ένα βήμα προς την προσάρτηση της Αμπχαζίας από την Ρωσσία», που θα έχει αρνητικές συνέπειες στην κατάσταση της ασφάλειας στα κατεχόμενα εδάφη της Γεωργίας, καθώς και στο ευρύτερο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας, η Ρωσσία θα ενίσχυε οικονομικά την Αμπχαζία με 5 δισεκατομμύρια ρούβλια (€ 90.000.000). Επίσης, προβλέπεται ένας «κοινός χώρος άμυνας και ασφάλειας» και ορίζεται «ρωσσική προστασία των κρατικών συνόρων της Δημοκρατίας της Αμπχαζίας με την Γεωργία». Επιπλέον, βάσει της συμφωνίας, η Ρωσσία υποχρεούται να διευκολύνει «με κάθε δυνατό τρόπο» την προώθηση της παγκόσμιας αναγνώρισης της Αμπχαζίας. Η Μόσχα θα διευκολύνει τους πολίτες της Αμπχαζίας να αποκτήσουν ρωσσικά διαβατήρια.

Σε αντίστοιχη συμφωνία προέβη η Ρωσσία με τη Ν.Οσετία. Την 18η Μαρτίου 2015 η Ν.Οσετία συμφώνησε με την Ρωσσία για το άνοιγμα των συνόρων τους. Επίσης, άλλα βασικά σημεία της συμφωνίας αποτελούν η ενίσχυση της διμερούς συνεργασίας, η περαιτέρω ενσωμάτωση της Ν. Οσετίας στην Ρωσσία, ο σχεδιασμός κοινής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής καθώς και χαλαρότεροι έλεγχοι στα σύνορα μέχρι την οριστική άρση τους. Επιπλέον, η απόκτηση ρωσσικών διαβατηρίων θα είναι ευκολώτερη για τους οι πολίτες της Ν. Οσετίας. Από οικονομική σκοπιά, η Ν. Οσετία κάθε άλλο παρά ανεξάρτητη είναι, αφού περίπου το 90% του κρατικού προϋπολογισμού της εγκρίνεται κάθε χρόνο από την Μόσχα στα πρότυπα της χρηματοδότησης της Τσετσενίας. Από την πλευρά της, η Γεωργία επιμένει στο πάγιο αίτημά της, που είναι η αποστρατιωτικοποίηση των περιοχών όπου βρίσκονται ρωσσικά στρατεύματα, θεωρώντας την Αμπχαζία και τη Ν. Οσετία δικά της εδάφη.

Και στην περίπτωση της Ν.Οσετίας, το ΝΑΤΟ πήρε σαφή θέση κατά της συμφωνίας. Χαρακτηριστική ήταν η θέση του Γενικού Γραμματέως της Συμμαχίας Γενς Στόλτενμπεργκ πως η συμφωνία παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και αποτελεί τροχοπέδη για την ενίσχυση της ασφάλειας στην περιοχή. Όπως υποστήριξε, η συμφωνία «παραβιάζει την εθνική κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Γεωργίας και έρχεται σε αντίθεση με τις αρχές του διεθνούς δικαίου, τις αρχές του ΟΑΣΕ και τις διεθνείς δεσμεύσεις της Ρωσσίας». Από την πλευρά τους, οι ΗΠΑ δεν αναγνωρίζουν την νομιμότητα της συνθήκης που υπέγραψαν η Ρωσσία και η Νότια Οσετία, ενώ εξέφρασαν την στήριξη τους στην Γεωργία.

Η συνεργασία ΝΑΤΟ-Γεωργίας

Το ΝΑΤΟ και η Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρούν τον Καύκασο ως ένα εκ των βασικών σημείων αναφοράς του στρατηγικού σχεδιασμού τους. Η Ευρωπαϊκή Ένωση προσέφερε την Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας, μεταξύ άλλων, στις χώρες του Καυκάσου, την Μολδαυία και την Ουκρανία, ως μέσο συνεργασίας. Από την πλευρά της, η Βορειοατλαντική Συμμαχία εισήγαγε την δεκαετία του ’90 μηχανισμούς συνεργασίας, στους οποίους λαμβάνουν μέρος όλα τα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων, του Καυκάσου αλλά και της Κεντρικής Ασίας. Οι σχέσεις ΝΑΤΟ-Γεωργίας ξεκίνησαν μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, όταν η Γεωργία εντάχθηκε στο Βορειοατλαντικό Συμβούλιο Συνεργασίας (1992) και την Σύμπραξη για την Ειρήνη (1994), ενώ το 1998 έστειλε την πρώτη διπλωματική αποστολή στο ΝΑΤΟ. Τρία χρόνια αργότερα, η Γεωργία συμμετείχε σε κοινές στρατιωτικές ασκήσεις με νατοϊκά στρατεύματα στο Πότι. Ο διάλογος και η συνεργασία βάθυνε μετά την «Επανάσταση των Ρόδων» το 2003, όταν η νέα κυβέρνηση πίεσε για μεταρρυθμίσεις. Οι ηγέτες των κρατών-μελών της Συμμαχίας συμφώνησαν, στην Σύνοδο Κορυφής του Βουκουρεστίου το 2008, ότι η Γεωργία θα γίνει μέλος του ΝΑΤΟ, υπό την προϋπόθεση ότι θα εκπληρώσει όλα τα απαραίτητα κριτήρια. Μετά την κρίση με την Ρωσσία τον Αύγουστο του 2008, η Συμμαχία συνέχισε να υποστηρίζει την εδαφική ακεραιότητα και την κυριαρχία της Γεωργίας εντός των διεθνώς αναγνωρισμένων συνόρων της και να καλέσει την Ρωσσία να ανακαλέσει την αναγνώριση των περιοχών της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας ως ανεξάρτητων κρατών.

Η Επιτροπή ΝΑΤΟ-Γεωργίας (NGC), η οποία ιδρύθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 2008, παρέχει το πλαίσιο για στενό πολιτικό διάλογο και συνεργασία για την στήριξη των μεταρρυθμιστικών προσπαθειών της χώρας και τις ευρω-ατλαντικές φιλοδοξίες της. Στην Σύνοδο Κορυφής της Ουαλίας τον Σεπτέμβριο του 2014, το ΝΑΤΟ επιδοκίμασε την Γεωργία για την παροχή υποστήριξης στις στρατιωτικές επιχειρήσεις του στο Κοσσυφοπέδιο και το Αφγανιστάν, καθώς και την λειτουργία αντιτρομοκρατικής θαλάσσιας επιτήρησης στη Μεσόγειο.

Οι υπουργοί των κρατών μελών της Συμμαχίας υπενθύμισαν τις αποφάσεις της Διάσκεψης Κορυφής της Ουαλίας, μεταξύ άλλων ότι η Γεωργία έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο από την Σύνοδο Κορυφής του Βουκουρεστίου και έχει έρθει πιο κοντά στο ΝΑΤΟ με την υλοποίηση φιλόδοξων μεταρρυθμίσεων, αξιοποιώντας την Επιτροπή ΝΑΤΟ-Γεωργίας (NGC) και την Επιτροπή του Ετήσιου Εθνικού Σχεδίου (ΑΝΡ). Η Συμμαχία επικρότησε την ουσιαστική συμβολή της Γεωργίας στις νατοϊκές αποστολές, συμπεριλαμβανομένης της παροχής αποφασιστικής υποστήριξης της αποστολής στο Αφγανιστάν. Επίσης, η Γεωργία λαμβάνει μέρος στην Πλατφόρμα Διαλειτουργικότητας στα πλαίσια της συνεργασίας της με την Συμμαχία, με στόχο την προώθηση του διαλόγου και την πρακτική συνεργασία σε θέματα διαλειτουργικότητας, ως μέρος της σχετικής πρωτοβουλίας εταιρικής σχέσης που δρομολογήθηκε στη Σύνοδο Κορυφής της Ουαλίας.

Το μέλλον του γεωπολιτικού τριγώνου Τιφλίδας-Μόσχας-Ουάσινγκτων

Η Ευρασία είναι η κεντρική αρένα του διεθνούς ανταγωνισμού ισχύος, με την Ρωσσία και τις ΗΠΑ να επιδιώκουν να την θέσουν υπό τον έλεγχό τους. Ο Καύκασος παραμένει μέχρι και σήμερα μια πολυεθνική περιοχή, που εξακολουθεί να προσελκύει το γεωπολιτικό ενδιαφέρον των μεγάλων δυνάμεων και να γίνεται πεδίο συγκρούσεων τόσο σε στρατιωτικό όσο και σε διπλωματικό επίπεδο. Η μετάβαση από τον σοβιετικό δεσποτισμό στην δημοκρατία είναι μια πολύπλοκη υπόθεση, λόγω των πολύπλευρων συμφερόντων ΗΠΑ και Ρωσσίας. Από την μία πλευρά, η Ρωσσία προσπαθεί να επιβάλει την κυριαρχία της σε περιοχές ζωτικού ενδιαφέροντος, όπως ο Καύκασος και η Μαύρη Θάλασσα, επιδιώκοντας τον περιορισμό της παρέμβασης της Δύσης στις περιοχές αυτές. Ιδίως η άνοδος του Πούτιν, μετά το 1999, δρομολόγησε αλλαγές στην ρωσσική εξωτερική πολιτική, καθιστώντας την επιρροή του Κρεμλίνου στον πρώην σοβιετικό γεωπολιτικό χώρο αναγκαία, προκειμένου να καλυφθεί το κενό ασφαλείας μετά την πτώση της ΕΣΣΔ. Μάλιστα, η δημιουργία μιας ισχυρής Ευρασιατικής Ενώσεως, υπό την ηγεσία της Ρωσσίας, αποτελεί τον κεντρικό άξονα της σύγχρονης ρωσσικής εξωτερικής πολιτικής.

Η Γεωργία αποτελεί μήλον της Έριδος μεταξύ της Ρωσσίας και των ΗΠΑ. Η Μόσχα έχει αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της Νότιας Οσετίας και της Αμπχαζίας και εγκατέστησε στρατιωτικές βάσεις και στις δύο περιοχές. Οι δε συμφωνίες της Μόσχας με τις δύο περιοχές έχουν προκαλέσει την αντίδραση όχι μόνον της Τιφλίδας αλλά και της διεθνούς κοινότητας. Η Μόσχα θεωρεί σημαντική την Γεωργία, λόγω του ρόλου της τελευταίας ως ενεργειακού κόμβου. Πέντε σημαντικοί αγωγοί περνούν από γεωργιανό έδαφος και βρίσκονται μερικά χιλιόμετρα από τις θέσεις που ανήκουν πλέον στην Ρωσσία. Στο στόχαστρο της Μόσχας βρίσκονται οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου, όπου το μεγαλύτερο μέρος μεταφέρεται προς την Δύση από την Κεντρική Ασία και τον Καύκασο παρακάμπτοντας την Ρωσσία, με αποτέλεσμα οι παραγωγοί να έχουν άμεση πρόσβαση στις αγορές. Επιπλέον, η Ρωσσία αγοράζει φυσικό αέριο στην κεντρική Ασία και το μεταπωλεί στην Ευρώπη σε πολύ υψηλότερες τιμές. Οι δε αγωγοί που περνούν από την Γεωργία λειτουργούν προς όφελος των καταναλωτών στην Δύση, επειδή ο αυξημένος ανταγωνισμός για την αγορά οδηγεί την Ρωσσία σε μείωση των τιμών. Η επίδειξη της ρωσσικής ισχύος στην Γεωργία ασκεί πίεση στα κράτη της Κασπίας, ώστε να χρησιμοποιούν τους ρωσσικούς αγωγούς για τις εξαγωγές. Ταυτόχρονα, η ρωσσική ισχύς δυσκολεύει το εγχείρημα των δυτικών επιχειρήσεων για συγκέντρωση κεφαλαίων για μεγάλα έργα στον νότιο Καύκασο. Από την πλευρά τους, οι ΗΠΑ επιδιώκουν να σταματήσουν τα ηγεμονικά σχέδια της Μόσχας και να κερδίσουν τον έλεγχο του αγωγού πετρελαίου Μπακού- Τσεϊχάν, ο οποίος περνά διά μέσου της Γεωργίας.

Η Γεωργία βρίσκεται στην δίνη του ανταγωνισμού ισχύος μεταξύ ΗΠΑ-Ρωσσίας με επίκεντρο τον Καύκασο. Η γεωργιανή εξωτερική πολιτική έχει ως προτεραιότητα την ένταξη στους ευρω-ατλαντικούς θεσμούς, έχοντας στενή σχέση με το ΝΑΤΟ, γεγονός που έχει προκαλέσει την αντίδραση της Μόσχας, που στηρίζεται στην στρατιωτική ισχύ και χρησιμοποιεί την ενεργειακή διπλωματία ως μοχλό πίεσης. Οι ΗΠΑ έχουν στρέψει το γεωπολιτικό τους ενδιαφέρον στην Ευρασία, επιδιώκοντας να φέρουν τις πάλαι ποτέ σοβιετικές δημοκρατίες στους κόλπους της Δύσης και να εκμεταλλευτούν τα πλούσια ενεργειακά κοιτάσματα του Καυκάσου που διέρχονται –και- από το έδαφος της Γεωργίας. Πλέον, η επόμενη κίνηση της γεωργιανής κυβέρνησης, όσον αφορά τις σχέσεις με τις ΗΠΑ και την Ρωσσία, αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την διεθνή κοινότητα, καθώς προβλέπεται να οδηγήσει σε νέο κύκλο ψυχροπολεμικού τύπου επεισοδίων στην ευρασιατική γεωπολιτική σκακιέρα.

    Print       Email

About the author

You might also like...

Η Κύπρος, η Ευρώπη και η Ενέργεια

Read More →