Loading...
You are here:  Home  >  ΦΑΚΕΛΛΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ  >  Current Article

Ελληνικές, ευρωπαϊκές και υπερατλαντικές προτεραιότητες διασταυρώνονται στην πολιτική για την Θαλάσσια Ασφάλεια

By   /   Ιούνιος 28, 2014  /   Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Ελληνικές, ευρωπαϊκές και υπερατλαντικές προτεραιότητες διασταυρώνονται στην πολιτική για την Θαλάσσια Ασφάλεια

    Print       Email

του  Γεωργίου Φοίνικα

♦ Η πέμπτη ελληνική προεδρία, με θητεία της το πρώτο εξάμηνο του 2014, δεν αναμένεται να εκφύγει του καθιερωμένου ευρωκανόνα, θέτοντας ως βασική προτεραιότητά της την «προώθηση της ανάπτυξης, της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης και στην εξασφάλιση σταθερότητας και ευημερίας για όλους»[1]. Στο πλαίσιο αυτό, η μια εκ των τεσσάρων διακηρυγμένων δράσεων[2] της ελληνικής προεδρίας[3] αφορά τις Θαλάσσιες Πολιτικές της ΕΕ. Σκοπός της συγκεκριμένης θεματικής, κατά την ελληνική προεδρία, είναι «η επανεκκίνηση και ο επαναπροσδιορισμός της Ευρωπαϊκής Θαλάσσιας Πολιτικής σε όλες τις εκφάνσεις της».

Στο πλαίσιο της ΕΕ, οι θαλάσσιες υποθέσεις είναι κύριο αντικείμενο αρμοδιότητας του Επιτρόπου Θαλάσσιων Υποθέσεων και Αλιείας, που την τρέχουσα περίοδο είναι η Μαρία Δαμανάκη, αποβλέποντας στον συντονισμό των επιμέρους πολιτικών επιλογών, δράσεων και σχετικών Προγραμμάτων σε συγκεκριμένους τομείς ευρύτερου θαλάσσιου ενδιαφέροντος[4]. Θεμελιώδης πολιτικός άξονας περί των θαλασσίων υποθέσεων της ΕΕ είναι η συμφωνημένη «Ολοκληρωμένη» Ευρωπαϊκή Θαλάσσια Πολιτική[5], που αποτέλεσε στρατηγική προτεραιότητα της κυπριακής προεδρίας (1 Ιουλίου – 31 Δεκεμβρίου 2012) και προωθήθηκε με την υιοθέτηση της σχετικής πολιτικής Διακήρυξης («Διακήρυξη της Λεμεσσού»), στις 8 Οκτωβρίου 2012.

Το κρίσιμο στοιχείο των εξελίξεων περί την «Ολοκληρωμένη» Ευρωπαϊκή Θαλάσσια Πολιτική είναι ότι, μέχρι πρότινος, αυτή αφορούσε θεματικές και δράσεις σε αντικείμενα που εστίαζαν σε διατομεακές πολιτικές, με αποκλειστικό πολιτικό χαρακτήρα, όπως η «γαλάζια» ανάπτυξη, η διαχείριση δεδομένων και γνώσεων για την θάλασσα, ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός, η ολοκληρωμένη θαλάσσια επιτήρηση και οι στρατηγικές για τις θαλάσσιες λεκάνες[6]. Τελευταία, ανακύπτει η ανάγκη ευρύτερης αντίληψης και επέκτασης του όλου πλαισίου θαλασσίων υποθέσεων, συμπεριλαμβάνοντας πλέον και την θεματική της Άμυνας και Ασφάλειας της ΕΕ.

Σχετική, μάλιστα, πρωτοβουλία προς μια συντονισμένη δράση, έλαβε χώρα στις 5 Μαρτίου 2014, όπου κοινή πρόταση από τις δύο συναρμόδιες πλέον Επιτρόπους, την Ύπατη Εκπρόσωπο (ΥΕ) για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας (Κάθριν Αστον) και Θαλάσσιων Υποθέσεων και Αλιείας (Μαρία Δαμανάκη) κατατέθηκε στο Κολλέγιο των Επιτρόπων της ΕΕ. Διακηρυγμένη κοινή επιδίωξη είναι η θέσπιση μιας πολιτικοστρατιωτικής ατζέντας για έρευνα στην θαλάσσια ασφάλεια, με σκοπό την βελτίωση της αποτελεσματικότητάς της αλλά και την αποφυγή περιττών και κοστοβόρων αλληλοεπικαλύψεων στην ανάπτυξη παρόμοιων δράσεων ή ερευνών άλλων κρατών-μελών. Απώτερος στόχος η συνεργατική σύγκλιση και ο αποδοτικώτερος συντονισμός των δύο αυτών ενδιαφερόμενων, του εμπορικού (civilian) και αυτού της άμυνας και ασφάλειας, για το θαλάσσιο περιβάλλον και τις δράσεις που αυτό φιλοξενεί.

Σε κοινή δε ανακοίνωση (Joint Communication))[7] της 6ης Μαρτίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ΥΕ προς το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο της ΕΕ, περί μιας πιο ολιστικής και ενοποιημένης Στρατηγικής για μια παγκόσμια Θαλάσσια Ασφάλεια, γίνεται εκτενής αναφορά μεταξύ άλλων στα επιμέρους συμφέροντα, τις απειλές ασφάλειας, αλλά και στα παλαιά και νέα πεδία συνεργασίας μεταξύ των επιμέρους δρώντων στο θαλάσσιο περιβάλλον, συμπεριλαμβάνοντας όλες τις επιμέρους θαλάσσιες δράσεις, από την ακτοφυλακή, τις αστυνομικές και τελωνειακές υπηρεσίες, έως τα Πολεμικά Ναυτικά των κρατών-μελών. Η σημαντικότητα του εν λόγω κειμένου είναι καθοριστική, καθ’ όσον προορίζεται ως βάση αλλά και γνώμονας διαπραγμάτευσης για την διαμόρφωση του κειμένου Στρατηγικής Θαλάσσιας Ασφάλειας της ΕΕ, του οποίου μάλιστα την έκδοση η ελληνική προεδρία έχει δεσμευτεί να προωθήσει μέχρι τον Ιούνιο του 2014. Το κείμενο της Στρατηγικής έχει ήδη τύχει της σχετικής επεξεργασίας από την σχετική Ομάδα Φίλων της Προεδρίας (ΟΦΠ), προκειμένου να ολοκληρωθεί πιθανότατα πριν τις επερχόμενες Ευρωεκλογές, κατόπιν της απαιτούμενης εκτενούς διαβούλευσης μεταξύ των ενδιαφερομένων, τόσον εκ της Ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας, όσο και εκ των κρατών-μελών της.

Κρίσιμο στοιχείο της όλης προβληματικής είναι κατά πόσον η Στρατηγική Θαλάσσιας Ασφάλειας θα συμπεριλαμβάνει, εκτός των συνήθων έως τώρα «πολιτικών» (civil) δραστηριοτήτων (ασφάλεια ναυσιπλοΐας, προστασία περιβάλλοντος – αλιείας, διασυνοριακού εγκλήματος κλπ.), και προβλέψεων και στοιχείων της ΚΠΑΑ[8] (δυνατότητες, διαδικασίες, προβλέψεις, απειλές, πολιτικές, κλπ.). Δι’ αυτών, αφ’ ενός προσδιορίζεται με μεγαλύτερο εύρος το πλαίσιο θεώρησης των αποδεκτών απειλών θαλάσσιας ασφάλειας για τα κράτη-μέλη της ΕΕ, αλλά και αφ’ετέρου διευρύνεται κατά μείζονα τρόπο η δεξαμενή των διαθέσιμων δυνατοτήτων που εφ’ εξής θα είναι διαθέσιμες για την αντιμετώπιση των απειλών ασφάλειας.

Έτσι, στις δυνάμεις ακτοφυλακής ή λιμενικού, που μέχρι πρότινος ήταν κυρίως οι θεσμικοί εντολοδόχοι για την αντιμετώπιση θεμάτων θαλάσσιας ασφάλειας στις χώρες της ΕΕ, τώρα προστίθενται και οι δυνάμεις ΚΠΑΑ, οι οποίες αφορούν κυρίως τα Πολεμικά Ναυτικά, αλλά και άλλες «στρατιωτικού» χαρακτήρα δυνατότητες (εναέριας/παράκτιας/επίγειας επιτήρησης, αστυνόμευσης, έρευνας, υποστήριξης κλπ.), που απορρέουν από την θεσμική συμπερίληψη και επιχειρησιακή συμμετοχή των Ενόπλων Δυνάμεων των χωρών στο πεδίο της Ευρωπαϊκής Θαλάσσιας Ασφάλειας.

Άλλη, εξ ίσου ενδιαφέρουσα, πτυχή της Θαλάσσιας Στρατηγικής είναι κατά πόσον το πεδίο εφαρμογής της θα αφορά και θα εκτείνεται, κατά μείζονα λόγο, στο παγκόσμιο, παρά σε περιφερειακό και στο τοπικό πεδίο δραστηριότητας, εστιάζοντας έτσι τις προβλέψεις της και καθορίζοντας την αξιοποίηση των δυνατοτήτων (μέσων και πόρων) που η ίδια η Στρατηγική προβλέπει, σε αποκλειστικά διεθνοποιημένες δραστηριότητες, ενώ περιορίζει σε υποτυπώδη επίπεδα την Ευρωπαϊκή δράση σε τοπικού και περιφερειακού χαρακτήρα απαιτήσεις δραστηριοποίησης. Ειδικά σε τυχόν περιπτώσεις που εγείρονται απειλές ασφάλειας ή θίγονται τα κυριαρχικά δικαιώματα των ίδιων των χωρών μελών της ΕΕ στις ίδιες τις ζώνες κυριαρχίας ή αρμοδιότητάς τους.

Η εν λόγω μάλλον ετεροβαρής προσέγγιση (global vs regional) στις ευρωπαϊκές προτεραιότητες περί την θαλάσσια ασφάλεια, αξιοποιεί με όχι ισότιμο και μη αλληλέγγυο τρόπο τις Ευρωπαϊκές δυνατότητες στην αντιμετώπιση προκλήσεων και απειλών ασφάλειας και κατ΄ επέκτασιν στα αντίστοιχα (global) ενδιαφέροντα/συμφέροντα, καθ’ όσον προκρίνει προνομιακά αυτά με παγκόσμιο (global) χαρακτήρα, έναντι αντιστοίχων σε τοπική ή περιφερειακή κλίμακα. Προφανώς, η εν λόγω αντίληψη αναμένεται να έχει μείζονες επιπτώσεις ειδικά σε παράκτια περιφερειακά κράτη της ΕΕ, όπως η Ελλάδα, η οποία αντιμετωπίζει έντονες και πολλαπλάσιες απειλές θαλάσσιας ασφάλειας στην εγγύς περιφέρειά της, όπως οι παράνομες μεταναστευτικές ροές, η παράνομη μετακίνηση προσώπων, το διασυνοριακό έγκλημα, αλλά και άλλες σοβαρότερες, όπως οι προκλήσεις σε θαλάσσιες ζώνες εθνικής κυριαρχίας ή αρμοδιότητας (de facto ή de jure αμφισβητήσεις σε αιγιαλίτιδες ζώνες, στην περιοχή υφαλοκρηπίδας, ή σε περιοχές θαλάσσιας Έρευνας – Διάσωσης) εκ μέρους της Τουρκίας.

Για την Ελλάδα, εν μέσω προεδρίας, ο στόχος ως προς την Ευρωπαϊκή Στρατηγική Θαλάσσιας Ασφάλειας φαίνεται να είναι διττός: αφ’ ενός η γραφειοκρατική πτυχή, που αφορά την επιτυχή διεκπεραίωση της αναληφθείσας υποχρέωσης, ελέω προεδρίας, να πρωτοστατήσει στην συντακτική διαδικασία διαμόρφωσης και έγκαιρης έκδοσης του κειμένου της Στρατηγικής. Αφ’ετέρου, η αυτονόητη υποχρέωση για αποτύπωση των κρισιμώτερων ελληνικών (εθνικών) συμφερόντων στο εν λόγω κείμενο, χωρίς αυτό να προσκρούσει στην γραφειοκρατική δεοντολογία, που απαιτεί η συμμόρφωση με την υπερεθνική ενωσιακή κουλτούρα, ως προεδρεύουσα χώρα.

Δυστυχώς, ανυπέρβλητο πρόσχωμα στην βέλτιστη διαπραγματευτική επίδοση της ελληνικής πλευράς αποτελεί η έλλειψη του απαιτούμενου αντίστοιχου εθνικού θεσμικού πλαισίου περί την Θαλάσσια Ασφάλεια και την συνακόλουθη Εθνική Στρατηγική περί αυτήν. Δεν θα πρέπει να παραληφθεί να σημειωθεί ότι, σε παράκτιες χώρες όπως η Ελλάδα, με θεσμικές «ιδιαιτερότητες» που μάλλον δυσχεραίνουν παρά διευκολύνουν τον εθνικό σχεδιασμό και την αποτελεσματικότητα της χρήσης των όποιων υφιστάμενων δυνατοτήτων του, απαιτείται επιπρόσθετη προσπάθεια από κάθε φορέα, πολιτικό ή επιχειρησιακό, προς τον θεσμικό εξορθολογισμό του συστήματος και της λειτουργίας του.

Τέτοιες «ιδιαιτερότητες» θα μπορούσαν να προσδιοριστούν ενδεικτικά ως η μη αυτοτελής θέσπιση και συγκρότηση, αλλά και η επιχειρησιακή λειτουργία των υπηρεσιών θαλάσσιας επιτήρησης/αστυνόμευσης, ως Δυνάμεις Ακτοφυλακής (coast Guard), αλλά και ως συμπληρωματική αρμοδιότητα του Λιμενικού Σώματος. Επίσης, οι πολλές –τελευταία- μεταβολές του καθεστώτος υπαγωγής τους σε διαφορετικά υπουργεία (από το υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας στο υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, Αιγαίου και Νησιωτικής πολιτικής, και τέλος στο υπουργείο Ναυτιλίας και Αιγαίου) με αποτέλεσμα την κατακερματισμένη τους λειτουργία, την υπονόμευση του ενιαίου του σχεδιασμού τους, αλλά και την δυσχέρεια στον συντονισμό και την συνεργασία τους με άλλες κρατικές δομές και υπηρεσίες.

Τέλος, στις θεσμικές ιδιαιτερότητες θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν οι σχέσεις επιχειρησιακής συνεργασίας σε θέματα θαλάσσιας ασφάλειας σε περιοχές θαλάσσιας κυριαρχίας αλλά κυρίως πέραν αυτής, του ΛΣ με τις αντίστοιχες δυνάμεις του ΠΝ, οι οποίες δεν είναι σε όλο το εύρος τους απολύτως ξεκάθαρες και κυρίως κατάλληλα θεσπισμένες προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι επερχόμενες νέες προκλήσεις ασφαλείας υπό το δυσμενές πλαίσιο της οικονομικής κρίσης. Προς επίρρωση των ανωτέρω, μπορούν να αναφερθούν οι συναφείς θεσμικές ρυθμίσεις του σχετικά πρόσφατου Νόμου 4001/2011, περί λειτουργίας Ενεργειακών Αγορών[9], όπου η σχετική πρόβλεψη ανάθεσης της ευθύνης θαλάσσιας αστυνόμευσης των σχετικών διατάξεων ανατίθεται –και ορθώς- μεν στο ΛΣ, αλλά με συμπληρωματική συνδρομή και δυνάμεων του ΠΝ, χωρίς όμως αυτή να οριοθετείται πλήρως και επαρκώς. Λόγω δε του αντικειμενικού προβλήματος της έλλειψης κατάλληλων μονάδων εκ του ΛΣ, η συνδρομή του ΠΝ μάλλον, εκ των πραγμάτων, αναμένεται να απαιτηθεί να είναι σημαντικώτερη από ό,τι ο νομοθέτης είχε αρχικά πρόθεση να προβλέψει.

Χωρίς αμφιβολία, το θέμα της Θαλάσσιας Ασφάλειας φαίνεται να κερδίζει συνεχώς θέσεις στον κατάλογο άμεσων προτεραιοτήτων της διεθνούς κοινότητας, και όχι μόνον στο πλαίσιο της ΕΕ. Στο ΝΑΤΟ δε παρατηρείται επίσης εντονότατο ενδιαφέρον, καθώς είτε το θέμα αφορά πρωτογενώς και ουσιαστικά το πεδίο αποστολών του, ως ο κύριος παγκόσμιος πάροχος ασφαλείας, όσο και ενδεχομένως διότι οι πρόσφατες πρωτοβουλίες που σημειώνονται εντός της ΕΕ δεν είναι απίθανο να εκλαμβάνονται ως αμφισβήτηση της πρωτοκαθεδρίας της Ατλαντικής Συμμαχίας στο πεδίο Ασφάλειας στο θαλάσσιο περιβάλλον, προκαλώντας λιγώτερο ή περισσότερο υποσυνείδητα οιονεί «ανταγωνιστικά» αντανακλαστικά εκ μέρους των «υπερΑτλαντιστών» κρατών – μελών της. Παρόμοιες (ανταγωνιστικές) «ευαισθησίες» παρατηρούνται και στο θέατρο της Ασίας, μετά το γεωστρατηγικό pivot των ΗΠΑ εκεί, όπου ο ί αντίστοιχος ανταγωνισμός των νυν κύριων, όσο και των ελασσόνων, ναυτικών δυνάμεων στο θαλάσσιο domain, αρχίζει να θυμίζει, αν και σαφώς κατ’ αναλογία, τον οικονομικό προπολεμικό ανταγωνισμό ΗΠΑ και Ιαπωνίας, προ του ξεσπάσματος του Β΄ΠΠ στο θέατρο του Ειρηνικού, της ΝΑ Ασίας και της ευρύτερης Άπω Ανατολής.

Υπό την ανωτέρω συνοπτική θεώρηση, η όλη προβληματική της θαλάσσιας ασφάλειας έχει εκτός της σημαντικώτατης εθνικής, και εξόχως ενδιαφέρουσα περιφερειακή όσο και διεθνή διάσταση, ειδικά για κράτη όπως η Ελλάδα, που είτε λόγω γεωγραφίας, είτε λόγω ευρύτερων γεωπολιτικών ή οικονομικών συσχετισμών, η ύπαρξη, η ευμάρεια, αλλά ακόμη και η επιβίωσή τους είναι απολύτως συνδεδεμένα ιστορικά με την θάλασσα.



[1] http://gr2014.eu/el/eu-presidency/the-greek-presidency/programme-and-priorities

[2] Οι άλλες τρεις Δράσεις Ελληνικής Προεδρίας είναι η «Ανάπτυξη-Απασχόληση-Συνοχή», η «Εμβάθυνση-Ολοκλήρωση της Ευρωζώνης/ΟΝΕ» και τέλος η αφορώσα στη «Μετανάστευση-Σύνορα-Κινητικότητα».

 [3] Συνοπτικά, οι τρεις ορισθείσες βασικές Αρχές – Στόχους που κατευθύνουν το έργο της ελληνικής προεδρίας είναι (α) η ενίσχυση της εμπλοκής της κοινωνίας και των πολιτών με την Ευρωπαϊκή Ένωση, (β) η εμβάθυνση της Ένωσης, και ειδικά της ΟΝΕ και (γ) η ενίσχυση της δημοκρατικής νομιμοποίησης και λογοδοσίας της ΕΕ. Για μια εκτενή αναφορά στις ορισθείσες βασικές Αρχές – Στόχου,ς που κατευθύνουν το έργο της ελληνικής Προεδρίας, δες στον σχετικό επίσημο ιστότοπο του ΥΠΕΞ, στην διεύθυνση http://gr2014.eu/el/eu-presidency/the-greek-presidency/programme-and-priorities.

 [4] http://ec.europa.eu/maritimeaffairs/links/index_el.htm

 [5] http://www.cy2012.eu/el/page/integrated-maritime-policy.

 [6] «Στόχος της ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής είναι να παρέχει μια συνεκτικώτερη προσέγγιση των θαλάσσιων υποθέσεων, μέσω της ενίσχυσης του συντονισμού μεταξύ διαφόρων τομέων πολιτικής.», Περισσότερες πληροφορίες στη δνση http://ec.europa.eu/maritimeaffairs/policy/index_el.htm.

 [7] Joint Communication to the European Parliament and the Council “For an open and secure global maritime domain: elements for a European Union maritime security strategy”, διαθέσιμο στην δνση http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1395676070971&uri=CELEX:52014JC0009 και http://eeas.europa.eu/statements/docs/2014/140306_02_en.pdf.

 [8] ΚΠΑΑ: Κοινή Πολιτική Ασφάλειας & Άμυνας της ΕΕ (CSDP, Common Security & Defence Policy).

 [9] «7. Η παράγραφος 17 του άρθρου 12 του ν. 2289/1995 αντικαθίσταται ως εξής: «17. Η αστυνόμευση στις θαλάσσιες περιοχές της υφαλοκρηπίδας ή της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης, στις μόνιμες ή προσωρινές εγκαταστάσεις ή πλωτές κατασκευές επί της υφαλοκρηπίδας ή της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης ή υπεράνω αυτών, που προορίζονται για εργασίευ υπουργού Προστασίας του Πολίτη, ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας διαθέτει την αναγκαία ένοπλη δύναμη για ενίσχυση των οργάνων του Λιμενικού Σώματος.», Άρθ. 163, Ν. 4001/2011 (ΦΕΚ 179/Α/22.8.2011), περί λειτουργίας Ενεργειακών Αγορών Ηλεκτρισμού και Φυσικού Αερίου, για Έρευνα, Παραγωγή και δίκτυα μεταφοράς Υδρογονανθράκων και άλλες ρυθμίσεων.

 

    Print       Email

You might also like...

Η Κύπρος, η Ευρώπη και η Ενέργεια

Read More →