Loading...
You are here:  Home  >  ΦΑΚΕΛΛΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ  >  Current Article

Δεν μπορεί να διαχωριστεί η Εθνική από την Ευρωπαϊκή Στρατηγική

By   /   Ιούνιος 28, 2014  /   Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Δεν μπορεί να διαχωριστεί η Εθνική από την Ευρωπαϊκή Στρατηγική

    Print       Email

του  Ιωάννη Χάψου

Τι σημαίνει Θαλάσσια Ασφάλεια;

Μπορεί ο όρος Θαλάσσια Ασφάλεια (Maritime Security) να ανακαλεί για πολλούς μόνον την εικόνα πειρατών, όμως στην πραγματικότητα είναι κάτι πολύ περισσότερο. Όπως ορίστηκε το 2008 στην αναφορά του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ[1] «Oceans and the law of the Seas», επτά διαφορετικές προκλήσεις απειλούν την διεθνή θαλάσσια ασφάλεια: «Πειρατεία και ένοπλη ληστεία στην θάλασσα[2], τρομοκρατικές ενέργειες που εμπλέκουν την ναυτιλία, παράκτιες εγκαταστάσεις και άλλα θαλάσσια συμφέροντα, παράνομη διακίνηση οπλισμού και όπλων μαζικής καταστροφής, παράνομη διακίνηση ναρκωτικών και ψυχοτρόπων ουσιών, λαθρεμπορία και παράνομη διακίνηση ανθρώπων διά θαλάσσης, παράνομη αλιεία[3] και η εκ προθέσεως και παράνομη καταστροφή του θαλασσίου περιβάλλοντος». 

Στην ίδια αναφορά, γίνεται λόγος για την ανάγκη εννοιολογικής διαφοροποίησης της θαλάσσιας ασφάλειας από στενές «κρατοκεντρικές» προσεγγίσεις εδαφικής ακεραιότητας και προβολής ναυτικής ισχύος. Καλεί δε τα κράτη-μέλη στην υιοθέτηση μίας διευρυμένης «ανθρωποκεντρικής» προσέγγισης για συλλογική ασφάλεια, δεδομένου ότι οι σύγχρονες και αναδυόμενες αυτές απειλές εκτείνονται πολύ μακρύτερα από την προβολή εθνικής ισχύος και κρατικών συνόρων, καθρεφτίζουν δε τις συνθήκες ανθρώπινης ανασφάλειας (human insecurity) στην ξηρά.

Τόσο η έρευνα όσο και η πρακτική δείχνουν ότι αυτές οι επτά προκλήσεις ασφαλείας είναι μεν τελείως διαφορετικές μεταξύ τους, με διαφορετικούς στόχους και μεθόδους, αλλά υπάρχει μια αλληλεπίδραση και αλληλοεξάρτηση μεταξύ τους. Για παράδειγμα, πολλοί θεωρούν ότι η παράνομη αλιεία αποτελεί μέχρι ενός σημείου την γεννεσιουργό αιτία της πειρατείας στην Σομαλία τα δίκτυα που έχουν δημιουργηθεί και διακινούν παράνομα ναρκωτικά ή όπλα με επιτυχία[4], χρησιμοποιούνται και για παράνομη διακίνηση ανθρώπων˙ τα περισσότερα περιστατικά παράνομης διακίνησης εμπλέκουν την διεθνή αλιευτική δραστηριότητα ως βέλτιστη κάλυψη[5]. Είναι, λοιπόν, προφανές ότι δεν είναι δυνατή  η απομόνωση μιας πρόκλησης της θαλάσσιας ασφάλειας για εστίαση στην καταπολέμησή της, αλλά απαιτείται μια ολιστική, συνολική και συλλογική προσέγγιση, μέσα από μια μακροπρόθεσμη Στρατηγική.

Γιατί μας αφορά η θαλάσσια ασφάλεια;

 Ξεκινώντας από το περιφερειακό γεωγραφικό περιβάλλον, η περιοχή της Μεσογείου περιλαμβάνει τρία κομβικά σημεία στρατηγικής σημασίας για την διεθνή ναυτιλία, τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές και την διεθνή ενεργειακή ασφάλεια: το Σουέζ, τα Στενά του Ελλησπόντου και το Γιβραλτάρ. Πώς να μπορέσει, λοιπόν, κάποιος, να απομονώσει το Αιγαίο ή το Ιόνιο Πέλαγος, από αυτό το διεθνές και παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον;

Ο Ευρωπαϊκός νότος (και ειδικώτερα η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία και η νότια Γαλλία) δέχεται σε μηνιαία βάση εισβολή χιλιάδων παράνομα διακινούμενων μεταναστών από τις ακτές της Β. Αφρικής (οι οποίες παραδόξως παραβλέπονται από πολλούς όταν μιλούν για την Μεσόγειο), και από την επίσημα αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ «Διαδρομή των Βαλκανίων»[6]. Η συντριπτική πλειοψηφία των μεταναστών βλέπει τις χώρες του Ευρωπαϊκού νότου σαν έναν σταθμό για τη μετάβασή της στις εύρωστες χώρες του Βορρά, όπου είναι και ο επιθυμητός τελικός τους προορισμός. Μπορούμε λοιπόν να μιλήσουμε για εθνική αντιμετώπιση ενός προβλήματος, όταν στο πλαίσιο της ελεύθερης διακίνησης πολιτών εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μπορούν κάλλιστα να νομιμοποιηθούν και να προωθηθούν στις χώρες που νοιώθουν ότι είναι μακριά από το πρόβλημα, λόγω μη ύπαρξης ακτών στην ευαίσθητη περιοχή;

Η παράνομη αλιεία κάνει θραύση στην Μεσόγειο. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (και παρά την δυσκολία ακριβούς μέτρησης), η λαθραλιεία εκτιμάται μεταξύ 11 και 26 εκατομμυρίων τόνων κατ’ έτος, του οποίου το ελάχιστο αντιστοιχεί στο 15% των συνολικών ετήσιων αλιευμάτων[7]. Πέραν, όμως, της οικονομικής και διατροφικής διάστασης, υπάρχει και η περιβαλλοντική. Μόνο στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο, 40 θαλάσσια είδη κινδυνεύουν με εξαφάνιση, λόγω της υπεραλίευσης και παράνομων εφαρμοζόμενων μεθόδων[8].

Τέλος, είναι αδύνατη η παράβλεψη του διεθνούς υπόστασης, αναγνώρισης και αίγλης Ελληνόκτητου εμπορικού στόλου. Η ασφάλειά του στους μακρινούς ωκεανούς και στις περιοχές υψηλού ρίσκου, παρέχεται είτε από πολεμικά πλοία του ΝΑΤΟ (επιχείρηση OceanShield) και της ΕΕ (επιχείρηση Atalanta), αλλά κυρίως από Ιδιωτικές Εταιρείες Θαλάσσιας Ασφάλειας, με κόστος που επιβαρύνει τις εταιρείες. Αν κάποιος, λοιπόν, έμπαινε με την βία στο σπίτι μας και κρατούσε όμηρο κάποιο μέλος της οικογενείας μας, θα ήταν δικαιολογημένη η συνέχιση καταβολής φόρων για αστυνόμευση; Και θα ήταν αποδεκτή η, προβαλλόμενη ως λύση, πρόσληψη ιδιωτικής εταιρείας ασφάλειας με κόστος επιπλέον της φορολόγησης, ώστε ο κάθε πολίτης/ ιδιώτης να πληρώνει επιπλέον για την ασφάλειά του; Κανείς επίσης δεν μπορεί να αποκλείσει την επιστροφή της πειρατείας στην γενέτειρά της Μεσόγειο, ειδικά αν συνυπολογίσει τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης τόσο στον Ευρωπαϊκό νότο όσο και στον Αφρικανικό βορρά ή την ασταθή Ανατολή. Ποιά, λοιπόν, είναι η θεσμοθετημένη Στρατηγική του ανεπτυγμένου διεθνούς Βορρά για την αντιμετώπιση όλων των παραπάνω, στο ύψιστης σημασίας θέατρο της Μεσογείου (σε πρώτη φάση), όταν μάλιστα ο αναπτυσσόμενος Αφρικανικός νότος έχει ήδη υιοθετήσει αντίστοιχη Στρατηγικής[9] με ορίζοντα έως το 2050;

Εθνική ή Ευρωπαϊκή Στρατηγική;

 Η ασφάλεια είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ανάπτυξη. Δεν είναι δυνατόν να διαχωρίσουμε αν η ασφάλεια φέρνει την ανάπτυξη ή αντιστρόφως, όμως σίγουρα δεν μπορούν να υπάρξουν χωριστά. Η Ελλάδα είναι ένα κράτος που η παράδοσή του, η κουλτούρα του, η οικονομία του και η ύπαρξή του καθ’ αυτή είναι άμεσα συνυφασμένη με το θαλάσσιο στοιχείο σε κάθε διάσταση. Δεν είναι δυνατόν να παραβλέψει, λοιπόν, την ανάγκη για μια ενιαία στραγική θαλάσσιας ασφάλειας, προκειμένου να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά και μακροπρόθεσμα τις προκλήσεις που την απειλούν συνολικά.

Τον Νοέμβριο του 2013 υπήρχαν επίσημα καταχωρημένες περισσότερες από 60 Ιδιωτικές Εταιρείες Θαλάσσιας Ασφάλειας Ελληνικών και Κυπριακών συμφερόντων στο International Code of Conduct for Private Security Providers[10]. Ακολουθώντας τα πρότυπα και την μεθόδευση για την καταπολέμηση της πειρατείας, έχει πιθανώς η Ελληνική Κυβέρνηση, σε μια ενδεχόμενη μελλοντική Στρατηγική, πραγματοποιήσει ανάθεση σχετικών αποστολών και έργων σε αντίστοιχες εταιρείες στο εσωτερικό;

Το πρώτο βήμα, λοιπόν, θα πρέπει να είναι ο καθορισμός των εθνικών στόχων και στρατηγικής, προκειμένου μεταξύ άλλων να καθοριστούν τα όρια όπου θίγονται θέματα εθνικής κυριαρχίας. Η Ελληνική Προεδρία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχει ήδη θέσει επίσημα ως στόχο την έναρξη εργασιών, που αποβλέπουν στην δημιουργία μιας τέτοιας στρατηγικής (μέχρι τον Ιούνιο 2014). Υπάρχουν όμως καθορισμένες εθνικές προτεραιότητες, που θα είναι μη διαπραγματεύσιμες; Διότι μια πρόβλεψη είναι μια ενδεχόμενη συνέργεια ΕΕ και ΝΑΤΟ, για την χρησιμοποίηση από την πρώτη των δυνατοτήτων και των μέσων του δεύτερου, για την καταπολέμηση της θαλάσσιας ανασφάλειας και τον κατά το δυνατόν περιορισμό του οικονομικού κόστους. Θα είναι π.χ. αποδεκτή η ύπαρξη μίας ναυτικής  δύναμης του ΝΑΤΟ ή της ΕΕ κατά τα πρότυπα της Atalanta, που θα έχει ως αποστολή την καταστολή της παράνομης διακίνησης ανθρώπων στο Αιγαίο; Και αν άλλο ένα μελλοντικό ενδεχόμενο αποτελέσει η πρόσληψη ιδιωτικών εταιρειών από διεθνείς οργανισμούς για ρόλους παροχής θαλάσσιας ασφάλειας, διευρύνοντας τον ρόλο πχ της Frontex[11], ποιά θα είναι η Ελληνική θέση;

Συμπερασματικά, είναι προφανές ότι δεν δύναται να διαχωριστεί  η Εθνική από την Ευρωπαϊκή Στρατηγική. Και αυτό δεν οφείλεται μόνον στον ενδεικνυόμενο καταμερισμό του κόστους παροχής ασφάλειας από όλους όσους υφίστανται συνέπειες από την θαλάσσια ανασφάλεια. Σε μια ενοποιημένη Ευρώπη, όπου η ανάπτυξη έχει γίνει το σύνθημα και ο στόχος για το άμεσο μέλλον, μια ενιαία στρατηγική για το θαλάσσιο στοιχείο που διαδραματίζει τόσο πρωταρχικό ρόλο, αποτελεί ικανή και αναγκαία συνθήκη.



[1] UN General Assembly (2008) ‘Report of the Secretary General, Oceans and the law of the Seas’, A/63/63, σελ. 17-33.

 

[2] Piracy and armed robbery at sea: Αφορούν ουσιαστικά στο ίδιο έγκλημα, με την βασική διαφορά ότι το πρώτο λαμβάνει χώρα σε διεθνή ύδατα ενώ το δεύτερο σε χωρικά ύδατα.

 

[3] Ο όρος που χρησιμοποιείται στην διεθνή βιβλιογραφία είναι ‘Illegal, Unreported and Unregulated (IUU) Fishing’.

 

[4] UNODC (2010) World Drug Report, New York:United Nations Office on Drugs and Crime.

 

[5] UNODC (2011) Transnational Organised Crime in the Fishing Industry, Vienna: United Nations Office on Drugs and Crime.

 

[6] W. Bruggeman (2002), Illegal immigration and trafficking in human beings seen as a security problem for Europe, Deputy Director of EUROPOL (online), διαθέσιμο από http://www.heart-intl.net/HEART/030106/Illegal Immigration and trafficking.pdf, pp 2-3 [πρόσβαση 11 Μαρτίου  2014].

 

[7] Lovin, I. (2011) Report on Combating Illegal Fishing at the Global Level-the Role of the EU, European Parliament – Committee on Fisheries.

 

[8] AlJazeera (2012), Mediterranean fish threatened with extinction (online), διαθέσιμο από http://www.aljazeera.com/news/europe/2011/04/20114199826331942.html, [πρόσβαση 11 Μαρτίου 2014].

 

[9] African Union: 2050 African Integrated Maritime (AIM) Strategy, διαθέσιμη από http://pages.au.int/maritime/documents/2050-aim-strategy-0 [πρόσβαση 11Μαρτίου 2014].

 

[10] Δες http://www.icoc-psp.org/. Πέραν των εγγεγραμμένων εταιρειών στην Ελλάδα και την Κύπρο, υπάρχουν και άλλες Ελληνικών συμφερόντων εγγεγραμμένες σε «Χώρες ευκολίας».

 

[11] Δες http://frontex.europa.eu/.

 

    Print       Email

You might also like...

Η Κύπρος, η Ευρώπη και η Ενέργεια

Read More →