Loading...
You are here:  Home  >  ΣΤΗΛΕΣ  >  Current Article

Γιώργος Καραμπελιάς: Η Διαμόρφωση του Νεώτερου Ελληνισμού, 1204-1922, τόμος Β΄, 1821: η Παλιγγενεσία.

By   /   Αύγουστος 1, 2016  /   Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Γιώργος Καραμπελιάς: Η Διαμόρφωση του Νεώτερου Ελληνισμού, 1204-1922, τόμος Β΄, 1821: η Παλιγγενεσία.

    Print       Email

καραμπελιάς♦ του Παναγιώτη  Δ. Κωστόπουλου

Στο πλαίσιο της έρευνάς του γύρω από το ζήτημα της συλλογικής μας μνήμης και ταυτότητας, ο Γ. Καραμπελιάς, συγγραφέας, ερευνητής, εκδότης (και συνεργάτης της ΝΕΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ) εξέδωσε πρόσφατα το νέο του ιστορικό πόνημα για το 1821 και την Παλιγγενεσία. Μετά το κλασσικό «1204», ο δεύτερος τόμος έρχεται σε συνέχεια της συνολικής εργασίας του συγγραφέα, ο οποίος καταπιάνεται αυτήν την φορά με την αναγέννηση του Ελληνισμού, που θα διαρκέσει πάνω από δύο αιώνες (1700-1922). Στα μέσα της περιόδου, κυριαρχεί μια μεγάλη τομή, η Ελληνική Επανάσταση!

O συγγραφέας κατατάσσεται στους υπερασπιστές της συνέχειας του Ελληνισμού, καταδεικνύοντας ότι ο νεώτερος Ελληνισμός αποτελεί τον κληρονόμο του αρχαίου, του ελληνιστικού αλλά και του βυζαντινού κόσμου, που τόσο έχει αποσιωπηθεί και καταπολεμηθεί από τους  σύγχρονους  ψευδοπροοδευτικούς  διανοουμένους.

Ο νεώτερος Ελληνισμός θα ζήσει επτά αιώνες –από το 1204 έως το 1922– υπόδουλος, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει, στην τουρκική Ανατολή ή την φραγκολατινική Δύση. Κατά τον Καραμπελιά, η διαμόρφωση του έθνους μας θα μεταβληθεί έτσι σε συγκρότηση εν δουλεία: υποταγή και αντίσταση, λήθη και μνήμη, συνέργεια και ρήξη ανάμεσα στις ελίτ και το λαϊκό σώμα!

Η ελληνική αναγέννηση θα στηριχτεί προνομιακά στις μορφές οργάνωσης της οικονομίας, της παραγωγής και της πολιτειακής συσσωμάτωσης των Ελλήνων· οι συνεταιρισμοί, οι συντεχνίες, τα τσελιγκάτα, τα συστήματα των συντροφοναυτών, ακόμα και οι στρατιωτικές συσσωματώσεις θα αιμοδοτούν και θα στηρίζουν το κοινοτικό σύστημα οργάνωσης, τα κοινά των Ελλήνων. Ο Καραμπελιάς, μ’ αυτές τις αναφορές, προσπαθεί να τονίσει ότι ο ελληνικός κοινοτισμός υπήρξε θεμέλιο της αυτονομίας και του δυναμισμού του γένους και βάση όλων των συλλογικών του εγχειρημάτων!

Ο συγγραφέας, στο πόνημά του, τολμά και παίρνει θέση. Δεν γράφει με την ψυχρή επιστημονική ματιά του επαγγελματία ιστορικού. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι το βιβλίο δεν είναι επιστημονικό. Αντιθέτως, ο Καραμπελιάς έχει κάνει σημαντική πρωτογενή και επίπονη έρευνα και «χαρίζει» στο αναγνωστικό κοινό πληροφορίες που για πρώτη φορά βλέπουν το φως της δημοσιότητας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η αναφορά στην επιστολή του διαφωτιστή Στέφανου Κανέλλου προς τον Γερμανό λόγιο και φιλέλληνα Κάρλ Ίκεν, στην οποία γίνεται η πρώτη καταγεγραμμένη αναφορά στην ύπαρξη του Κρυφού Σχολειού. Με την αποκάλυψη ολόκληρης της επιστολής, ο Καραμπελιάς διαψεύδει τον συγγραφέα Άλκη Αγγέλου, που υπήρξε από τους βασικούς πολέμιους της ύπαρξης του Κρυφού Σχολειού. Ο Αγγέλου είχε αποδώσει τελείως διαφορετικά κίνητρα στον Κανέλλο όταν έγραφε  αυτήν την επιστολή, αφού τον παρουσίαζε ως κάποιον που προσπαθεί να πείσει έναν φιλέλληνα για την βάναυση οθωμανική εξουσία και το μαχόμενο ελληνικό έθνος. Σύμφωνα με τον Καραμπελιά, στην επτασέλιδη επιστολή, ο Κανέλλος τελικά διακρινόταν από ορθολογική και διαφωτιστική ψυχρότητα, που μόνο υπερασπιστή του Κρυφού Σχολειού δεν έδειχνε. Δεν είναι λίγες οι φορές, που οι θέσεις του Καραμπελιά αποτελούν, παράλληλα, αντιθέσεις προς τους αναθεωρητικούς ιστορικούς, οι οποίοι, δρώντας αντιεπιστημονικά, με παραποιημένα ή και ψεύτικα στοιχεία, προσπαθούν να αμφισβητήσουν την ιστορική συνέχεια του ελληνικού έθνους και να καταργήσουν την εθνική συνείδηση. Σ’ αυτό τα πλαίσιο, ο συγγραφέας υπερασπίζεται παλαιότερους ιστορικούς που οι αναθεωρητές θεωρούν ξεπερασμένους ή χαρακτηρίζουν ως εθνικιστές, όπως τον Κ. Παπαρρηγόπουλο, τον Κ.Θ. Δημαρά και τον Α .Βακαλόπουλο.

Το βιβλίο διαρθρώνεται σε τέσσερα κύρια μέρη:

Το Α΄ μέρος, επικεντρώνεται στην οικονομική και κοινωνική ζωή του υπόδουλου Ελληνισμού. Η αναγέννηση του Ελληνισμού παρέμενε υπονομευμένη από μια διπλή κατοχή, εκείνη των Οθωμανών, η οποία δεν επέτρεπε την ανάπτυξη μιας σταθερής οικονομικής δραστηριότητας και, ταυτόχρονα, από τις ημιαποικιακές δομές που είχε επιβάλει στην οθωμανική Αυτοκρατορία η δυτική διείσδυση.

Το Β΄ μέρος περιγράφει συνοπτικά τα στρατιωτικά και πολιτικά γεγονότα της εξεταζόμενης περιόδου. Αμέσως μετά την Άλωση, αρχίζει και η αντίσταση εναντίον των Οθωμανών. Παράλληλα με την Εκκλησία και τον ενιαίο οργανισμό της, που αγκαλιάζει ολόκληρο το γένος, οι Φαναριώτες, με την μεγάλη διοικητική και διπλωματική τους εμπειρία, οι προεστοί και οι κοτζαμπάσηδες, οι Επτανήσιοι πολιτικοί, με τους ευρύτερους ορίζοντές τους, θα συγκροτήσουν την «πολιτική τάξη» του Ελληνισμού. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον Ρήγα Βελεστινλή, που ο Καραμπελιάς του έχει αφιερώσει ολόκληρο βιβλίο (Η ανολοκλήρωτη Επανάσταση του Ρήγα), αλλά και στον ρόλο του Καποδίστρια.

Στο Γ΄ και μεγαλύτερο μέρος, ο συγγραφέας επιλέγει να σκιαγραφήσει αδρομερώς την δράση της Εκκλησίας και να τονίσει τον καθοριστικό ρόλο της Ορθοδοξίας στην επιβίωση του Ελληνισμού, ως ουσιώδες χαρακτηριστικό της ταυτότητάς του. Η Εκκλησία, κάτω από τους Τούρκους, αλλά και τους Φράγκους, βιώνει μια αντιφατική πραγματικότητα: ως εκφραστής της Ορθοδοξίας, διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην επιβίωση του εθνισμού του γένους και αποτελεί το κύριο χαρακτηριστικό της αντίστασης σε Τούρκους και Λατίνους. Ταυτόχρονα, όμως, αποτελεί θεσμό του οθωμανικού κράτους, και μάλιστα τον μοναδικό που αναγνωρίζει ο κατακτητής ως εκπρόσωπο των Ελλήνων. Κατά συνέπεια, εκτός από μηχανισμό αντίστασης, αποτελεί συνάμα και θεσμό ενσωμάτωσης, με όλες τις εγγενείς αντιφάσεις του διττού αυτού  ρόλου.

Το Δ΄ μέρος –«Η επαναστατική σύνθεση»–, περιλαμβάνει τρία εκτενή κεφάλαια, που επιχειρούν να συλλάβουν την ελληνική ιδιοπροσωπία: το πρώτο πραγματεύεται τα φραγκοκρατούμενα Επτάνησα, το δεύτερο τις κοινωνικές και εθνικές συγκρούσεις στην Σάμο, ως το εξεγερσιακό υπόδειγμα του τουρκοκρατούμενου Ελληνισμού, και το τρίτο την «Φιλική Εταιρεία», την συγκέντρωση των δυνάμεων του γένους γύρω από το πρόταγμα της παλιγγενεσίας.

Ο Γιώργος Καραμπελιάς, πολυγραφότατος, τολμά να αναλάβει έργο δύσκολο, επίπονο και απαιτητικό. Σ’ αυτό το πόνημα διακρίνεται από μια εξαιρετική ικανότητα σύνθεσης και σύνδεσης των ιστορικών γεγονότων και μια συνολική οπτική στην ερμηνεία της νεώτερης ελληνικής ιστορίας, απόρροια της μακράς ενασχόλησής του με αυτήν αλλά και με άλλα αναγνώσματα, καθώς και της εμπειρίας του.

Ο συγγραφέας αναγνωρίζει, όπως γράφει στο βιβλίο του, ότι κοντά στο 1990 σπρώχτηκε από τα αδιέξοδα της μεταπολίτευσης να συγκροτήσει θεωρητικά την έννοια του ιστορικού χαρακτήρα της ελληνικής ταυτότητας, περίοδο που διακρίνουμε μια στροφή στα γραπτά του. Στα γραπτά του, μετά απ’ αυτό το διάστημα, ασκείται με επιμονή σε έννοιες πλήρεις νοημάτων όπως «ο εκσυγχρονισμός της παράδοσης» ή ο «καημός της ρωμιοσύνης», αλλά και σε ιστορικά γεγονότα όπως, για παράδειγμα, ο χορός του Ζαλόγγου (Συνωστισμένες  στο Ζάλογγο).

Το κύριο, όμως, χαρακτηριστικό του έργου του είναι, όπως αναφέρει, η προσπάθεια της διάκρισης, πώς, δηλαδή, από ένα σύνολο ιστορικών γεγονότων θα διακρίνουμε τα σημαντικώτερα απ’ αυτά και με ποιόν τρόπο αυτά θα αποτελέσουν τους «οδοδείκτες» του σήμερα.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, απέναντι στις αυθαίρετες, επιστημονικά αστήρικτες και ιδεοληπτικές παραποιήσεις της Ελληνικής Ιστορίας, το έργο του Καραμπελιά αποτελεί αναχωμα ορθού λόγου, επιστημονικής ακρίβειας και ευσυνειδησίας ενός κορυφαίου διανοουμένου της σύγχρονης  Ελλάδας.

    Print       Email

About the author

You might also like...

6 a.m. των Blitz

Read More →