Loading...
You are here:  Home  >  ΕΠΙ ΤΟΥ ΠΙΕΣΤΗΡΙΟΥ  >  Current Article

Έλλειμμα στρατηγικής ή παιδείας;

By   /   Σεπτέμβριος 26, 2015  /   Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Έλλειμμα στρατηγικής ή παιδείας;

    Print       Email

strategy

[26-9-2015]

♦ του Ιπποκράτη Δασκαλάκη*

Συχνές είναι οι αναφορές στην ελληνική πολιτική ζωή αλλά και καθημερινότητα για έλλειψη της επικαλούμενης εθνικής στρατηγικής. Είναι άραγε δικαιολογημένη η επισήμανση αυτή, αποτελεί αιτία της ελληνικής κακοδαιμονίας και εάν πράγματι υφίσταται η απουσία της, σε τι διορθωτικές ενέργειες οφείλουμε να προχωρήσουμε;

Ας προσπαθήσουμε σύντομα όμως να ορίσουμε την πολύπλευρη έννοια της στρατηγικής που επεκτείνεται σε πληθώρα δραστηριοτήτων από την εθνική πολιτική, τη στρατιωτική και οικονομική της διάσταση μέχρι και την εταιρική και προσωπική στρατηγική. Ίσως ο γενικότερος ορισμός της στρατηγικής είναι αυτός που αναφέρεται στην επίτευξη των στόχων (κράτους-εταιρείας-ατομικούς) με την αποτελεσματικότερη χρήση όλων των διαθέσιμων μέσων. Αναφερόμενοι όμως στη λειτουργία του κράτους, ως στρατηγική (επικαλούμενη συνήθως και υψηλή στρατηγική-grand strategy) ορίζουμε το  σύνολο των μέσων που χρησιμοποιεί αυτό για την προώθηση των στόχων του (χωρίς να απαιτείται απαραίτητα η καταφυγή σε ένοπλη σύγκρουση). Η διεθνής βιβλιογραφία διακρίνει ορισμένες επιμέρους βασικές διαστάσεις στις οποίες η υψηλή στρατηγική διακρίνεται και οι οποίες είναι: η στρατιωτική στρατηγική, η οικονομική στρατηγική, η εσωτερική και διεθνής νομιμοποίηση και η διπλωματία. Η ορθή σχεδίαση και εφαρμογή της στρατηγικής προϋποθέτει την χρησιμοποίηση όλων των διαστάσεων με κατάλληλη σύζευξη στόχων με τα διατιθέμενα μέσα. Η έννοια της στρατηγικής συνδέεται άρρηκτα με το τρίπτυχο «στόχοι-μέσα-αντίπαλος». Οι δε στόχοι αποτελούν το επιστέγασμα της πολιτικής για την εξυπηρέτηση των εθνικών συμφερόντων και η διαδικασία καθορισμού τους είναι μακρόχρονη, διαρκής και επηρεάζεται από πλήθος υλικών και μη παραγόντων (δημογραφία, γεωγραφία, ιστορία, ιδιοσυγκρασία λαού, πόροι, αντίπαλοι, διεθνές περιβάλλον).

Επανερχόμαστε λοιπόν στο ερώτημα μας για απουσία στρατηγικής στη χώρα μας, τους δύο σχεδόν αιώνες που μεσολάβησαν από την ανεξαρτησία της. Η απόκτηση της ανεξαρτησίας και ο τετραπλασιασμός του κράτους μέσα σε μια εκατονταετία διαψεύδουν εμπειρικά αυτήν την απουσία. Παρά όμως την εκπλήρωση αριθμού εθνικών συμφερόντων και την επίτευξη των αντίστοιχων στόχων, ο αντίλογος εστιάζεται στην εκρίζωση του ελληνισμού από τις πατρογονικές του εστίες, στις βαρύτατες απώλειες των συγκρούσεων και ιδίως των αδελφοκτόνων σπαραγμών, στο πλήθος των χαμένων ευκαιριών και στην ασθενική ανάπτυξη των θεσμών του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.

Εξετάζοντας τη μεταπολεμική περίοδο διακρίνουμε την άτυχη κατάληξη της κυπριακής υποθέσεως, την αμφισβήτηση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων από μια ρεβανσιστική τουρκική επεκτατική πολιτική αλλά και τη μετ’ εμποδίων σφυρηλάτηση δημοκρατικών θεσμών και μιας ασθενικής, και σε σαθρές βάσεις, στηριζόμενης οικονομίας. Παράλληλα όμως η Ελλάδα πέτυχε την εκπλήρωση των στρατηγικών στόχων της ένταξης στους δύο πυλώνες του δυτικού κόσμου (ΕΕ και ΝΑΤΟ), την κατάταξή της στη λίστα των ανεπτυγμένων χωρών και την αμφιταλαντευόμενη παραμονή της στον αμφισβητούμενο σκληρό πυρήνα της πρώτης, την οικογένεια του ευρωπαϊκού κοινού νομίσματος. Συγχρόνως αγωνίζεται να διατηρήσει τα κεκτημένα της ήττας της Συνθήκης της Λωζάννης έναντι μιας ραγδαία ανερχόμενης αναθεωρητικής δύναμης. Επιπλέον, με τους κατάλληλους χειρισμούς επέτυχε την πρόσφατη εισδοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας στους ευρωπαϊκούς θεσμούς ενισχύοντας τη θέση της τελευταίας έναντι της Τουρκίας.

Δικαιούμαστε άρα να μιλάμε για έλλειμμα στρατηγικής; Ίσως το πρόβλημα της Ελλάδος να μην έγκειται στην έλλειψη στρατηγικής, ούτε ακόμη στην αδυναμία της ορθής ασκήσεως της. Η εναλλαγή επιτυχιών και αποτυχιών, ειδικά στις περιπτώσεις των μικρότερων χωρών, είναι αναμενόμενη και φυσιολογική. Προσωπικά εκτιμώ ότι η χώρα μας αντιμετωπίζει ένα έλλειμμα στρατηγικής κουλτούρας το οποίο την εμποδίζει στο να χαράξει αλλά και να εφαρμόσει με συνέπεια μια στρατηγική εξυπηρέτησης των εθνικών της συμφερόντων με αποτέλεσμα την αλληλοδιαδοχή επιτυχιών και καταστροφών. Για το λόγο αυτό εμφανίζεται συχνά και η ασυμβατότητα, η ασυνέπεια και η ασυνέχεια στόχων και μέσων εφαρμογής τους. Ενίοτε, η εμφάνιση προσωπικοτήτων, οι αρετές των Ελλήνων και συγκυριακές καταστάσεις απαλύνουν της αρνητικές συνέπειες αυτών των αδυναμιών. Άλλοτε υφιστάμεθα τα καταστροφικά αποτελέσματα των ολιγωριών μας.

Φυσικά και άπαντες αποδίδουμε αυτή την αδυναμία στην ανικανότητα, ολιγωρία, καιροσκοπισμό, ίσως και προδοσία των εκάστοτε πολιτικών μας. Λησμονούμε ότι το έλλειμμα αυτής της στρατηγικής κουλτούρας εμφανίζεται αδιαλείπτως σε καθεστώτα προερχόμενα από όλες τις πλευρές του πολιτικού και στρατιωτικού φάσματος της σύγχρονης ιστορίας μας. Πολλάκις όμως και η κρατική μηχανή και ο ίδιος ο λαός αδυνατούν να υποστηρίξουν τους στόχους που η υψηλή στρατηγική –έστω και πλημμελώς- χαράσσει καίτοι δεν υφίσταται πρόβλημα εσωτερικής νομιμοποιήσεως (αποδοχής) της. Σε αυτές τις ατυχείς περιπτώσεις, η ευθύνη αποδίδεται στις εξωτερικές σε βάρος των συμφερόντων μας επεμβάσεις.

Είναι λοιπόν καιρός να αντιληφθούμε ότι η ευθύνη των αστοχιών της στρατηγικής μας είναι αποτέλεσμα του ελλείμματος της στρατηγικής μας κουλτούρας. Το εγγενές αυτό μειονέκτημα οδηγεί στην αδυναμία βαθύτερης κατανόησης των μηχανισμών σχεδίασης και εφαρμογής της υψηλής στρατηγικής. Πιθανόν η μακρόχρονη οθωμανική κατοχή και η περίοδος αδυναμίας και σχετικής υποτέλειας που ακολούθησε διέκοψαν κάθε σχέση με την αστείρευτη στρατηγική σκέψη της αρχαίας Ελλάδος και του Βυζαντίου. Ο ρηχός δυτικός «μιμητισμός» δεν επέτρεψε τη σύνδεση και κυρίως την κατανόηση των «θουκυδίδειων»  αναλύσεων –αλλά και των συγγραμμάτων άλλων περισσότερο ή λιγότερο γνωστών Ελλήνων συγγραφέων- τα οποία έφθασαν σε εμάς καθυστερημένα και μέσω ξένων μελετητών.

 Για άλλη μια φορά η βασική αιτία των προβλημάτων του έθνους μας εντοπίζεται στην έλλειψη της παιδείας μας. Ένα πρόβλημα το οποίο  όλοι ανεξαρτήτως επισημαίνουμε αλλά για την επίλυση του οποίου εξακολουθούμε να είμαστε διχασμένοι και άτολμοι καθώς ασχολούμαστε με την επιστροφή της βάσεως του «δέκα» για την είσοδο στα ΑΕΙ και την ίδρυση μιας νέας πανεπιστημιακής σχολής εκτροφέων γυμνοσαλιάγκων στο Άνω ή Κάτω  Πετροχώρι (έπεται το πρόβλημα της επιλογής του πρύτανη της σχολής από τους απαίδευτους κομματικούς κομισάριους) !

* Υποστράτηγος εα, μέλος του ΕΛΙΣΜΕ

    Print       Email

About the author

You might also like...

O ΑΡΧΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤA ΠΟΛΛΑ ΠΡΟΣΩΠΑ, ΧΡΟΝΙΚΟ ΜΙΑΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ 1685–1920, μυθιστόρημα του Μελέτη Μελετόπουλου

Read More →